EN RUBIÓS NACEU XOSÉ GIL

Prestxiosos investigadores e técnicos na Arte Fotográfica, entre eles Manuel González Álvarez, director da Escola Profesional de Imaxe e Son da Coruña, escribiron abondo verbo o noso protagonista.

Por eso mesmo, non é a miña intención descubrila gran figura de Xosé Gil, nen moito menos investigala súa inmensa obra profesional.. Case todo está feito. Pero sí quero dar fe do que contan os seus paisanos da parroquia de Rubiós, sobretodo os maiores, que conviviron con él, a súa dona e as tres fillas, cando viñan a pasar uns días de asueto á súa parroquia natal. Taboexa tamén aporta algo importante, porque nela naceu Miguel Sarabia Álvarez, pai dos irmáns Sarabia, e, polo tanto, sogro de Xosé Gil. (Rubiós e Taboexa pertencen ó Concello de As Neves, Pontevedra). E temos que engadir o que manifesta a parroquia de Santa María de Castrelo, do Concello de San Xoán de Río, provincia de Ourense, onde casou Miguel e naceron os catro irmáns Sarabia-González. Alén disto a informaciión dos rexistros civís de Vigo, Ponteareas, As Neves, Ourense cidade e San Xoán deRío.(Ourense).

Moito hai que dicir. Pero paga a pena porque é unha investigación curiosa e fascinante. Por ser longo o traballo, penso dividilo en dúas entradas.

*******************************************************************


PRIMEIRA PARTE

Rubiós recorda a Xosé Gil Gil no 75 aniverasario da súa morte, ocurrida o día 1 de Xaneiro de 1937. Os maiores de hoxe, de pequenos, viron moitas veces a Xosé Gil, a súa dona, Trinidad Sarabia, e ás súas tres fillas. Aínda hoxe lles chaman Don José e Doña Trini, e ás fillas: Maruja, Rosita e Pepita. Tamén recordan aos irmáns de Trinidad, cuñados de Xosé Gil, Enrique e Constantino, "Os Fotógrafos Irmáns Sarabia".Todos eles viñan, de cando en vez, a pasar uns días de descanso na casa que Gil herdara de seu pai. Tampouco  esquecen a traxedia que supuxo morreran as súas tres fillas de tuberculose de19, 18 e 17 anos de idade en un espacio de tempo tan curto de apenas seis anos.

Xosé Gil Gil, o primeiro cineasta galego

Naceu Xosé Gil  no barrio de "A Barxa". parroquia de Rubiós, concello de As Neves o día tres de Abril de 1870 ás once horas e media, fillo de Domingo Gil e María Gil, naturais e veciños do devandito lugar, xornaleiros de profesión.. Avós paternos: Pedro Gil e Manuela González; maternos: Juan Antonio Gil e María Francisca Álvarez. Padriño José Gil. Todos naturais e veciños de Rubiós.

Partida de Bautismo

Naceu nesta casa, hoxe destinada a bodega. O seu pai acadou, máis tarde, a praza de Carabineiro; en Rubiós chamábanlle "O Civil das Laxes". Foi medrando Xosé, e adquirindo unha boa formación básica. Non sei se daquela había Mestre en Rubiós; hai a posibilidade viñera a escola de Taboexa, "A escola da Baldeira, fundada polo famoso filántropo, natural e veciño desta parroquia, Don Domingo González Alonso de Castro no ano 1755 na Cidade de Segovia, á que viñan rapaces de Rubiós, Leirado, Taboexa e Batalláns. Xa dende pequeno amosou a súa afección pola fotografía. Tal foi a súa teima e ilusión en ser fotógrafo, que seu pai determinou mercarlle unha cámara e un pequeno laboratorio. Ó pouco tempo estaba practicando en Rubiós captando coa súa propia cámara e revelando no seu taller fotográfico.

Antigo Balneario de Mondariz

Os seus primeiros traballos como fotógrafo, xa en serio, tiveron lugar en Mondariz. Non sabemos exactamente cando, pero pódese calcular que sería polos anos 1892. Levou a súa cámara e o seu estudo ou laboratorio e estivo alí uns tres anos, á cata das novidades que Enrique Peinador achegaba, daquela, ata aquel centro termal e cultural. Pero, vendo que a actividade en Mondariz só existía no verán, determinou trasladarse a Ourense polo ano 1896, (segundo datas e datos que acadei nos rexistros civís de distintos xulgados), instalando o seu estudio na rúa Alba, 18, como afirma Rafael Salgado no seu libro "Achegamento a Historia de Fotógrafos en Ourense", e reafirma na súa bitácora "Ourense no Tempo".

Ó seu carón, no número 9 da mesma rúa tiña instalado o seu taller José de Sousa Guedes, "Pacheco" Axudáballe o seu irmán Jaime.

Non foi doado para Xosé Gil coller sona e renome na súa profesión ante o prestixio e fama que tiña José Pacheco en Ourense cidade. Polo mesmo, decidiu collela súa cámara e deambular por tódolos concellos da provincia. Chegou ata Pobra de Trives, destacado núcleo de Ourense ata 1870, terra de fermosas paisaxes, que espallan poesía e beleza por toda aquela bisbarra.

Hai pouco que estiven alí por razóns de investigación sobre este traballo, e quedei con ganas de tornar. Cruzou aquel lugar a Vía XVIII do Itinerario de Antonino, coñecida como "Vía Nova", que ía de Bracara Augusta ata Asturica Augusta, de Braga a Astorga. Aproveitei para ollala ponte romana sobre o río Bibei e os miliarios.

Dende aquí percorrín  polo Concello de San Xoán de Río ata chegar a unha das súas parroquias, Santa María de Castrelo, onde Xosé Gil coñeceu a súa dona.

Igrexa de Santa María de Castrelo (Ourense)

Esta é a Igrexa parroquial de Santa María de Castrelo. Anque a maior parte da súa construcción é barroca, conserva restos románicos. Unha elevada torre de dous corpos agocha un fermoso campanario barroco, rematado en cúpula, con pináculos.
Dende esta torre saquei a foto a esta paisaxe, que estades vendo, que abrange varios lugares da bisbarra, entre eles  o de "Chavián".

Por todos estes lugares andou Xosé Gil. Pero un bo día, penso que no verán de 1896, chegou ata casa dos Sarabia-González, que vivían no barrio de Sabugueiro de arriba, desta parroquia, e coñeceu a famila, composta polo matrimonio Miguel Sarabia e Rosa González e os seus fillos: José que tiña 28 anos, Trinidad, 24 ; Enrique, 14 e Constante 2 anos. Nese día Xosé Gil coñeceu a  súa dona.

Pero a cousa máis curiosa foi ao darse a coñecer Gil. "Eu son de As Neves, parroquia de Rubiós". E contéstalle Miguel Sarabia: "pois eu son tamén de As Neves, parroquia de Taboexa. Estou seguro que sería invitado de honor e comerían xuntos aquel día. Mentres , entre Trinidad e Xosé cruzábanse penetrantes miradas e o frechazo do namoramento uníunos para sempre.

Casa onde naceron os irmáns Sarabia-González.

Ó percorrer Sabugueiro de Arriba, tiven a gran sorte de atoparme con Dolores Vázquez Domínguez, irmá de D. Manuel, o antigo crego, que rexentou esta parroquia durante moitos anos. Lola tivo a amabilidade de darme as orintacións precisas, e gracias a éla podo mostraros estas fotografías.
Nas proximidades desta casa, unha señora duns ochenta anos, afirma coñecer, de nova, a Constante Sarabia.
Chámanlle " A Casa dos Sarabia", ou, "A Casa de Samuel". Parece que Samuel se casara cunha filla de Asunción González, irmá de Rosa, e seguiu vivindo nesta casa.

Patio interior da casa

Por parte da tal irmá de Rosa González, a muller de Miguel Sarabia, posiblemente chamada Asunción, aínda hoxe existen descendentes  en terceira xeración. Puiden falar con Benjamín, que, anque vive en Ourense, encontreino pasando uns días no barrio de Chamián. Él mesmo me dixo que ten unha curmá, chamada Asunción (Sunita), que vive en Ourense. Afirma Benjamín que os irmáns Sarabia-González, eran tíos de súa nai. E dá satisfacción escuitalo decir que entre os superviventes da familia  prosiguen os nomes  de Trinidad, María, Rosa, Josefa... E afirma que van moitas veces ao Cemiterio de Pereiró, en Vigo, a facerlle unha visita aos seus antergos, soterrados no Monumento Funerario do escultor Asorey, pertencente a familia Gil-Sarabia.

Benjamín Fernández González

Alguén afirma, que aproveitando un vello proxector de películas, que había na tal casa, posiblemente deixado por Gil ou Constante, adaptaron o motor a unha pedra de afiar, que proseguiu facendo marabillas en tódolos obxectos cortantes.

Casa dos Sarabia en Taboexa.

Esta é a casa onde naceu Miguel Sarabia Álvarez, o sogro de Xosé Gil, reformada no ano 1943 por un novo propietario; de eso son testemuña, porque cando pasaba para a escola, vin, durante moitos días, obreiros nas estadas traballando na tal reforma. Na actualidade é doutro dono. Pero aínda así, a xente de Taboexa seguelle chamando "a casa dos Sarabia"

E ¿cómo cheguei a investigar que o apelido "dos Irmáns Sarabia" ven de Miguel Sarabia, natural de esta parroquia de Taboexa, concello de As Neves, Pontevedra? Pois , moi sinxelo: Na acta do rexistro civil do Xulgado de Vigo, no folio 400, número 398, consta que Josefa Gil Sarabia, filla de José Gil, natural de Rubiós, concello de As Neves, Pontevedra e Trinidad Sarabia González, natural de Castrelo, Pobra de Trives, Ourense, naceu en Vigo na rúa carral,14 o día 11 de Abril de 1906 ás tres e media da mañá.  Avós paternos Domingi Gil e María Gil, naturais de Rubiós , As Neves Pontevedra. Avós maternos: Miguel Sarabia, natural de Tabueja, provincia de Pontevedra, y Rosa González, de Castrelo, en Puebla de Trives, Ourense. Asi mesmo,consta na acta, que foi o pai, Xosé Gil, quen foi ao Rexistro a dalos datos para inscribila acta de nacemento da súa terceira filla.

A familia Sarabia estaba moi arraigada en Taboexa, dende tempos remotos. No ano 1732 tomou posesión do Beneficio Curato desta parroquia, D. Rafaél Antonio de Sarabia y Horcasitas, quen foi nomeado arcediago da catefral de Túi no ano 1748. Coido poidera traer familiares con él, e casaran nesta parroquia dando así a orixe da familia Sarabia. Este é outro tema no que estou investigando.
Mentres tanto no Arquivo da Catedral de Tui atopei estas novas:

Juan Antonio Sarabia Álvarez, pai de Miguel, naceu en 1809.

No día 23 de Xullo de 1827 Juan Antonio, fillo de Miguel Antonio Sarabia e de Francisca Álbarez casa con Josefa Álbarez de Puga, e teñen dous fillos, o noso protagonista Miguel, que leva o nome de seu avó paterno, e Francisca, que naceu o 7 de Setembro de 1839, permaneceu solteira e non deixou descendencia.

Como vedes, Miguel naceuo o 21 de Xullo de 1830, en Taboexa, fillo de Juan Antonio Sarabia y Josefa Alvarez de Puga E segue expoñendo os avos paternos e maternos, afirmando que todos eles son naturais desta parroquia.
 Non deixa de ser emocionante descubrir que Taboexa tamén ten algo que aportar nesta historia.

Xa mozo Miguel, trasladouse a Ourense en procura de traballo, e encontrouno nalgunha das telleiras de Pobra de Trives. Na parroquia de Santa María de Castrelo, no barrio de Sabugueiro de Arriba, coñeceu a Rosa González. Correría o ano 1866. Casaron no 1867 e no 1868 naceu o primeiro fillo, a quen lle puxeron de nome José, e despois naceron Trinidad en 1872, Enrique en 1882 e Constante en 1894

.A mesma historia ocurría agora con Xosé Gil. Os dous namorados víanse con frecuencia. Pero Trinidad era de esas mozas de antes, que, para casar, tiñan que coñecer moi ben a súa parella, e non mantiñan relacións sexuais, mentres non desposaran.

Hai quen escribe que Constante Sarabia foi supervivente da Guerra da independencia cubana, cousa imposible, porque no inicio da tal guerra, en 1895, tiña un ano de idade. Eu crín na posibilidade que fora José. Pero, descarto tamén iso, porque hai documentos no Rexistro Civil da Cidade de Ourense, que tetemuñan a súa conparecencia no ano 1902 e 1904, para dar datos do nacemento dos seus sobriños, José e Rosa, e declara que é fotógrafo de profesión, natural de Castrelo e veciño da cidade de Ourense. Coido que Xosé Gil lle daría traballo e pousada no seu estudio na rúa Alba. Gil necesitaba de alguén que lle quedara no taller para atendela clientela. Desta maneira José Sarabia foi o primeiro dos irmáns en ser iniciado por Gil na arte fotográfica.

Xosé e Trinidad casaron na parroquia de Rubiós, As Neves, o 14 de Febreiro de 1898, ás 10 horas . Párroco oficiante, D. Evaristo Senra Martínez. Tiña o noivo 27 anos e a noiva, 26. Firmaron a acta os pais respectivos dos noivos, Domingo Gil e Miguel Sarabia. (Rexistro Civil de As Neves, Folio 9, Número 1.142).

Faredes a pregunta, que tamena fago eu. ¿Por qué non casaron en Santa María de Castrelo, parroquia da noiva?. Coido que alguén da familia acababa de falecer, porque Trinidad vestía de loito. Esa sería a razón de non celebrala voda alí, sobretodo naqueles tempos en que o xantar facíase na casa da noiva.

Tamén en Rubiós naceu a primeira filla deste matrimonio, MARÍA, o día 25 de Xuño de 1899 ás 8 horas da mañan. Foi o avó paterno da nena, Domingo Gil, quen acudiu ó Rexistro Civil de As Neves para dalos datos. Na súa propia casa, barrio do Crasto, nacera a súa primeira neta. (Folio 179, Número 4.653).

Esta era a casa adquirida por Domingo Gil, que herdou o seu fillo. Está reformada na actualidade e pertence a outros donos. Nela celebrouse o banquete da voda Gil-Sarabia, e nela naceu María  Neste curruncho viña a familia a pasar uns días de asueto, de cando en vez.

Pedindo disculpas a Rafael Salgado, copio esta foto do seu Blog "Ourense no tempo. Está feita por Gil e coido é a sua muller, Trinidad. Os maiores de Rubiós vírona moitas veces. Din que era máis ben baixa de estatura, delgada e morena.

A familia Gil-Sarabia coa nena María voltaron a Ourense, pero desta vez instaláronse na rúa Progreso,73 agora 53, conservando o estudio que tiña anteriormente na rúa Alba, 18, no que montou unha sociedade, de curto período, con Xaime Pacheco. que non foi moi ben aceptada polo seu irmán José. É posible que o mesmo Xosé Gil disolvera a sociedade para que os dous irmáns non tiveran problemas.

Ás sete da tarde do día 18 de Marzo de 1902, nace a segunda filla do matrimonio Gil-Sarabia, na casa nº 73 da rúa Progreso. Como xa escribín, foi o seu tío Jose Sarabia dalos datos ó Rexistro Civil. da cidade de Ourense, (folio 187, número 187).

Os dous cuñados seguían traballando arreo. A exposición fotográfica no estudio de Gil comezaba a ter fama. O nacemento dun fillo supón sempre un afán de superación. Este empeño prosegue durante o ano 1903. Hai quen afirma percorreu por toda a provincia de Lugo coa súa cámara na búsqueda de novos clientes.

Este militar, D.Evaristo Senra Marttínez, era, entón, o párroco de Santa María de Taboexa e o seu anexo San Xoán Bautista de Rubiós. Nos primeiros 7 anos da sua carreira sacerdotal exerceu como capelán castrense. Coñecía moi ben as dúas familias Gil e Sarabia. Dél escribín na entrada "O Derradeiro Beneficio Curato da Parroquia de Taboexa", na miña bitácora "As Pedras de Taboexa falan" (www.taboexa.es). Un bo día acudiu a Xose Gil, vistiuse de militar e sacou esta foto. Expoño isto aquí para contemplar, xa daquela, o avance técnico do seu taller fotográfico, exposto como publicidade no reverso da foto: "Fotografías Al Platino.-Ampliaciones al tamaño natural.-Porcelanas Fototipias y Oleografías".

Unha gran ledicia e satisfacción recibíu a familia Gil-Sarabia, cando ás tres e cuarto da mañán do mes de Xuño de 1904 na devandita casa nº 73 da rúa Progreso nace o terceiro fillo, neste caso un neno, a quen lle puxo de nome José. (Rexistro Civil da cidade de Ourense, folio 90, número 90). Nen que dicir ten a gran alegría de Gil, ao ver, que despois das dúas fillas acababa de nacerlle un fillo. Pero esta gran ledicia trócase axiña nunha profunda tristura. O neno falece ós poucos días, ás tres da tarde do día dous de Xullo de 1904 a resultas de diarrea verde dos recén nados, segúndo parte facultativa.(Rexistro Civil da cidade de Ourense. folio 62, número 62). Gil sufriu moito pola morte do seu fillo, tan desexado. O que non sabía él que isto era o preludio da gran traxedia, que sucedería máis tarde coas súas fillas.

Fora motivado pola morte do seu fillo, ou que se enterara do gran desenrolo e despegue económico da Cidade Olívica, Gil determinou trasladarse a Vigo e montar alí o seu taller. Segundo afirma Rafael Salgado, o seu traslado a Vigo sucedería no ano 1905, porque en Marzo de 1904 Gil denuncia ó Concello da cidade de Ourense as malas condicións hixiénicas da rúa Progreso, onde traballaba e vivía coa súa familia.

En Vigo, estableceuse na rúa Carral, 14. Con él foi tamén o seu cuñado José.

Montou no baixo o seu Estudio Fotográfico e as mostras expostas, comezaron a gustar á alta sociedade viguesa Traballou de cheo, fotografando sen parar. O seu cuñado José axudáballe no Estudio. Pero comezou a encontrarse enfermo, e non tardaron en virlle as primeiras hemoptises. Non dubidou Gil en levalo ós mellores tisiólogos de Vigo e Santiago. Pero daquela a tuberculose non tiña remedio.

No día 11 de Abril de 1906, ás dez e media da mañá nace a súa derradeira filla, Josefa.(Folio 400 Número 398, Rexistro Civil de Vigo). Sempre é unha gran satisfacción e motivo de alegría cando nace un fillo, sexa neno ou nena. Pero é de supor que en este caso Gil desexaría un neno para mitigalo triste recordo de aquel outro, que lle morrera en Ourense.

Gil axudou sempre os seus cuñados, como se foran irmáns, pero sobretodo iniciándoos na técnica e arte da fotografía. Ó ver que José non tiña cura,  mercou no cemiterio de Pereiró unha cripta con tres hocos. O primeiro en estreala foi José Sarabia. Según datos do Rexistro civil de Vigo, faleceu na rúa Carral,14 ás 10 horas do día 11 de Novembro de 1907, de tuberculose pulmonar. Estaba solteiro e tiña 39 anos de idade.(Folio 495, número 493).

Seu irmán Enrique Sarabia, posiblemente despois de cumprilo Servicio Militar, veu a Vigo para traballar con Xosé Gil. Tiña entón 25 anos. Estableceuse na rúa Elduayen, 30. Pronto se xuntaría con él seu irmán Constante, que daquela tiña 13 anos. Axiña os dous foron aprendendo de Gil a técnica da arte fotográfica. Axudábanse entre sí, pero os dous irmáns Sarabia tiñan tamén o seu propio estudio na rúa Elduayen,30.

Xosé Gil montou numerosas exposicións adquirindo diversos premios e un gran recoñecemento á súa actividade profesional Chegou a facerse cargo das correspondencias de cabeceiras prestixiosas de ámbito nacional como ABC, Blanco y Negro e Caras y caretas. Dende Xaneiro de 1909, afrontou a dirección artística da revista mensual gráfica "Vida Gallega" que fundou Jaime Solá Mestre nese mesmo ano. O primeiro número saíiu en Xaneiro, coa portada de Castelao e o último en 1938, publicándose un total de 697 números..

Vigo ferve neste tempo cunha enorme actividade social. O Centro estaba cheo de egrexios e suntuosos edificios, que construiran e seguían construindo célebres arquitectos, como: Antonio Palacio Ramilo, Manuel Gómez Román, Jenaro de la Fuente...etc. As fábricas conserveiras de Antonio Alonso e Hijos, Massó Hermanos, S.D., e Albo, comezaban a desenrolala urbe con moitos postos de traballo. E non digamos "A Artística", fábrica metalúrxica, producindo e litografando latas para as conserveiras de Vigo, para outras conserveiras galegas e españolas e mesmo para o extranxeiro.Fúndase a Compañía de Tranvías Eléctricos, e en 1914 saíu o coche Nº 301, de caixa metálica, chamado "A Bonita", e máis tarde a liña Vigo-Bouzas, Vigo - Baiona e Vigo - Porriño. No porto, miles de galegos embarcaban rumbo a emigración americana. Abundaban periódicos e semanarios e tamén asociacións e organizacións de caráter político e sindical. O Concello de Vigo asumiu ao Concello de Bouzas no ano 1904 e máis tarde en 1930 ao de Lavadores.

Xosé Gil fitou para todo iso, xa a finais de 1909 se falaba da posible fundación da compañía de Tranvías eléctricos en Vigo, e creu que a súa cámara era pouca cousa para captar tan impotantes eventos.

No ano 1910 mercou unha cámara cinematográfica e comezou a filmar sen parar.

As películas dese ano, referidas na prensa da época, son:

Cabalgata anunciadora de las fiestas de Vigo (1910).

Concierto de la Banda Municipal de Madrid (1910)

Concurso Hípico en Vigo (1910)

La excursión viguesa a Santiago, Lérez y La Toja (1910)

Manifestación anticlerical (1910)

Regatas en Vigo (1910).

Salida del "Wolverini" (1910)

Llegada de la excursión portuguesa a Vigo (1910).

Tercera sesión del concurso hípico (1910).

La procesión cívica (1910).

Colocación de la primera piedra del monumento a Curros Enríquez (1910).

La Ribera del Berbés (1910)

La Fiesta de la Poesía (1910).

La Patria de Colón (1910). Ten esta película 500 metros. Abarca: I Viaje desde Vigo a Pontevedra.- II.- El Sr. García de la Riega y la prueba documental.- III Portosanto, el lugar en donde nació Colón. IV Escenas campesinas en Portosanto.- V Paisajes pontevedreses.

Neste período traballou en colaboración co empresario e amigo Isidro Pinacho, que actuou como o productor e exhibidor das súas creacións.

No mesmo ano, 1910, inaugurou na rúa Príncipe, número 49, unha nova galería cos adiantos máis modernos da época e converteuse no fotógrafo máis popular da súa comarca.

Creceu tanto a súa economía que podía alternar cos grandes da cidade. Moi poucos tiñan teléfono daquela, as Conserveiras, a metalúrxica, posiblemente o Alcalde... e "A Gran Fotografía Gil" co número 8.

Segue filmando sen parar : ""La emigración en los puertos gallegos" "Las estancias de las escuadras del Atlántico y del Mediterráneo en Vigo" "La excursión viguesa a Pontesampaio", "Botadura del España", Todas elas no ano 1911.

No ano 1912, entre outras, "Escuelas del Valle Miñor", "La jinkana automovilística" e "Concurso hípico".

(Tomado de AVG, o Soportal do Audiovisual Galego, Consello da Cultura Galega).

Tomo tamén nota da crónica que escribe para Faro de Vigo (31 de Enero de 2005) Rafael Sánchez Bargiela :"Outra faceta que tetemuña o carácter emprendedor de Xosé Gil é a súa relación coa industria automovilística. Dende 1914, e durante máis dun lustro, tivo a representación da marca Ford en exclusiva para Galicia, sendo un dos primeiros galegos en posuir un Ford negro, un catro cilindros con dúas velocidades e retroceso".

Conta Gerardo González Martín que "fixo chegar ao mesmo Henry Ford unha película rodada na praza de touros de Pontevedra, onde os picadores ían montados en vehículos de aquela marca. Aínda que Henry Ford agradeceulle o envío, en 1920 perde a concesión". O motivo está claro. Henry Ford creu que os seus coches pintaran o ridículo na praza.

Xosé Gil filmando no seu Ford

"Nadie muere del todo si le filma Usted una película" era el eslogan que hacía pintar en el vehículo, a modo de publicidad. El tiempo le ha dado la razón y casi 75 años después de su muerte , el genio de Gil vuelve a brillar .... (Instituto de Estudios Vigueses).

Manuel de la Fuente , na súa crónica a Faro de Vigo 23 de Xaneiro de 1989, copia o que escribiu o mesmo diario o 23 de Xaneiro de 1914: "Xosé Gil, el magnífico fotógrafo y camarógrafo de nombradía, pionero del cine en Galicia, estrenó el Ford en Redondela, a donde se trasladó para filmar exteriores".

Según explica Gil "pesa sólo 650 kilos y desarrolla un andar de de 80 Km. por hora, con un consumo de doce litros de bencina por cada cien kilómetros y una fuerza de 20 caballos.Tiene la curiosísima ventaja de llevar una dinamo de baja tensión, sustituyendo el volante de poner en marcha el motor, que, directamente, sin acumuladores, produce la energía suficiente para la ignición y el consumo de dos faros potentísimos, cuyo rayo luminoso tiene un alcance de 125 metros"."La parte metálica del auto es de acero al banadio, de una gran resistencia y de poco peso. El motor es tan sencillo que lo componen sólo 47 piezas, encerradas en una coraza de acero. Las cámaras de aire, debido a la ligereza del coche, son también de menor coste que las de cualquier otro.Caben en él, cómodamente, cuatro personas y el chauffer, amén de cuanto necesite llevar consigo cualquier persona dedicada a negocios que le obliguen a ir y venir.. Puesto en la puerta de casa, con todo el equipo, doble faetón, y despachado para circular libremente, cuesta 6.000 pesetas".(36 euros de hoxe)..

No ano 1914 filma "La fuga de Llanderas".

E no 1916 "Miss Leyda". Según AVG, o Soportal do audiovisual galego, Consello da Cultura Galega na Rede ..."Miss Leyda é a película máis conseguida e conta a historia das preocupacións dunha rica herdeira norteamericana en desbaratar as intencións anarquistas de asasinar o rei de Suecia, de vacacións na Toxa. Película que, no seu reducido metraxe, conta cunha excesiva condensación narrativa. Nas secuencias da película abondan os exteriores, realizados nas localizacións das paisaxes da ría de Pontevedra. Como curiosidade pódese ver a un mozo Castelao, cunha arma na man, interpretando o papel dun facineroso anarquista. As críticas dos xornais da época sinalaban:

"La impresión de la película está muy bien hecha y demuestra lo que podría hacerse aquí, de establecerse de una manera definitiva la industria cinematográfica" Faro de Vigo, 16-V-1916.

Contan os veciños maiores de Rubiós que tamén nesta parroquia filmou polo menos dúas películas: "O muíño do Freixo" e "A festa da Virxe do Libramento". Non se sabe en qué ano, pero coido debeu ser antes de 1918, ano en que faleceu a súa filla Maruja. Tal como mo contaron, asi o escribo.

As ruínas do muíño do Freixo e Manuel Groba Cuña, un dos herdeiros.

"O muiño do Freixo". Unha moza chega ata porta do muíño cargada co saco de millo, que coloca no pousadoiro, e abre a porta. Fita arredor por se algún rapaz ven a meterse con ela. . Verte o gran na adella, pon o tangaño enriba da mó, levanta o pexadoiro e a mó comeza a xirar; regula o erguedoiro, ata que a fariña saia ben miúda. E todo esto faio paseniñamente para que Gil poida rodar en boas condicións. Xa posto o muíño a traballar, sae a fóra a espreitar se por alí anda algún rapaz, e parece que sentiu algún ruído, porque corre axiña para o muíño e pecha a porta por dentro Aparece entón un mozo petando a porta. Como non lle abre, sobe pola parede do inferno e tenta entrar polo fachinelo. A moza deulle un empurrón e o rapaz cae ao chan encargándose as penas do rodicio de darlle unha boa molladura. No intre, aparece máis xente, rindo ás gargalladas, polo que lle acontecera ao pobre mozo.

Quixo resaltar Gil as lendas dos muíños, onde namoraba a mocedade e bailaban a muiñeira. A picaresca desa lenda está recollida nesta cantiga:

Unha noite no muíño

unha noite non é nada;

unha semaniña enteira

esa sí é muiñada.

Na película da "Festa da Virxe do Libramento" filmou a cerimonia relixiosa coa procesión, a corrida de galgos, a pelexa de galos, e o partido de fútbol.

Retornando a Vigo, debo de expor aquí polo menos un resumo da crónica de Manuel de la Fuente (Faro de Vigo, 29-V-90 ) recopilando escritos laudatorios sobre José Gil no mesmo diario o 29 de Maio de 1915:

"Gil es el fotógrafo de las sorpresas. Alguna vez dormitará como Homero,... Al contemplar sus trabajos, no se sabe quien hizo más, si el fotógrafo que recoje la verdad, ó el artista que la embellece...y es que...componiendo el cuadro rodea sus figuras de una sugerente y melancólica poesía, que, sin robarles un ápice de realismo, las adentra por el campo del ensueño"

"En esto, que constituye el tercer entorchado de la fotografía moderna, tendrá Gil muy pocos que le igualen. Verdad que para esto no basta conocer los objetivos y saber manejar los baños. Hace falta también sentir el arte profundamente, intensamente, verdaderamente. Por eso la Exposición Gil produce asombro. Las fotografías del maestro hablan de algo nuevo, que está por encima del parecido, de la limpieza y hasta de la originalidad. ¿Puede ser genial un fotógrafo? Pues Gil lo es".

"Parte de las efusivas y numerosas felicitaciones que Gil recibe estos días sólo le pertenecen como maestro. Fueron ganadas en brillante lid por su discípula. Su discípula es su hija María, que dotada de una exquisita sensibilidad, de un buen gusto depurado, y de un enorme amor al trabajo y un gran deseo de adquirir una extensa cultura artística, es ya una institución dentro de la acreditada casa de su padre".

"Maruja Gil supo aprovechar las buenas lecciones recibidas y en los retratos de la exposición que llevan su firma, muestra sus conocimientos y su intuición sorprendente. Hoy puede Gil salir tranquilo en su Ford a recorrer Galicia. En sus talleres queda una mano de artista que sabrá mantenerlos a la altura de su fama. Reciba también la linda Maruja nuestra felicitación".

Cando recibiu María estas loubanzas na Prensa tiña uns 16 anos, Rosita,14 e Josefa 9. Eran as tres o orgullo de seus pais. Ían aos mellores colexios e tiñan unha moi boa formación. Se María  mostrabase  xa como unha principiante artista,  as irmás cobizaban selo mesmo.

A familia Gil viña a Rubiós con frecuencia, sobretodo nas festas. As fillas relacionábanse moito coa xuventude da parroquia. María mantiña un idilio con José Novoa González, irmán do compositor de música, do que escribín na entrada "Rubios e a súa Banda Popular de Música". Para axudar a María Rosita deixábase acompañar de Antonio Álvarez Rodríguez. Pasados uns anos Rosita e Antonio chegaron a namorarse tanto que se escribían a cotío. Hai escritos que o testemuñan. Á María non lle deu tempo a  namorarse desa maneira, pero na súa man esquerda parece mostrar un anel de compromiso.

No inverno de 1917 unha triste fatalidade desgarra os corazóns da familia Gil-Sarabia. María comezaba a telas primeiras hemoptises. A tuberculose apenas se nota ao principio. Don Santiago Ramón y Cajal soubo que tiña tal enfermidade cando nunha cafetería cos seus amigos notou as primeiras hemorraxias.

Gil acudiu coa súa filla aos famosos tisiólogos D. José Ramón de Castro en Vigo e a D. Miguel Gil Casares, en Santiago. E incluso recorreu aos mellores especialistas de Europa, gastando unha fortuna. Pero, daquela, non había menciña para dita enfermidade.Rosalía de Castro, anque morreu de cancro de útero, padeceu o contaxio da tise, á que lle tiña moito pánico, a súa negra sombra. e escribe ao seu home Murguía:"Sigo tomando leite de burra, pois o bo médico non me dixo nen "oste nen moste" nen me deu máis remedio".

O único qu receitaban os médicos era repouso, boa alimentación, aire puro e leite.

María foi empeorando... e no 15 de Setembro de 1918, ás 18 horas, falece en Vigo no seu domicilio rúa Príncipe, 49-1º (Rexistro Civil de Vigo folio 266, número 494).

Non hai verbas para describila tremenda dor de seus pais. A cidade de Vigo acompañou á familia neses momentos tan tristes e sentiu profundamente a desaparición tan repentina da nova artista. En Rubiós e Santa María de Castrelo non deixaron de chorala súa morte.

Cripta de tres hocos da familia Gil-Sarabia

Foi sepultada no Cemiterio de Pereiró nun dos tres hocos desta cripta propiedade da familia Gil-Sarabia, nos terreos de Clase Preferente, Zona 6ª..

Dende entón Xosé Gil comezou a sufrir unha gran depresión, que non foi quen de superar. Era, daquela, unha enfermidade descoñecida e polo tanto non tiña tratamento.

Recuperado, en parte, encargou ao seu amigo e prestixioso escultor Francisco Asorey González un Monumento Funerario para "Maruja".

Francisco Asorey  (1889-1961)

O gran mestre, que coñecera a María e aínda estaba consternado pola súa morte, verte na obra escultórica, con gran finura e arte, a gran expresion e vivencia dunha morte doce coma un sono. Era un regalo que lle facía a María, e, dunha peza de blanco mármore tallou a obra con todo empeño e cariño, creando unha escultura de moito valor artístico, dina de admiración. Hoxe en día é o monumento funerario máis visitado de todo o Cemiterio de Pereiró. Acotío aparece adornado de frescas rosas.

Asorey representa a morte non como agresiva e traizoeira, máis ben como agarimosa. Envurulla a María co seu manto, afinca os pés no chan con forza , camiñando ás zancadas, e agarrándose coas máns ás pedras para levala a escape deste mundo

Mentres, María, coa medalla da Virxe, pendurando no seu peito, déixase levar.

Nótase que ten presa pola gran chancada dos seus pés e a forza que fai para afincalos no chan.

Pé dereito da morte

Pé esquerdo 

Nas fotos seguintes vése como a morte aferrase ás pedras coas dúas mans.Por outra banda, María déixase levar pola morte, acariciando as rosas, aínda abrochos, símbolo da súa xuventude coa man esquerda e extendendo lánguidamente a dereita sobre a man da morte.

Continuará na seguinte entrada: "En Rubiós naceu Xosé Gil, 2ª Parte", no Blog "As Pedras de Taboexa falan" (www.taboexa.es).

RUBIÓS E A SÚA BANDA POPULAR DE MÚSICA

Transcribo aquí o que escribe sobre Rubiós  Gerardo Álvarez Limeses na súa obra Geografía del Reino de Galicia: " Limita al N. con Taboexa, S. con Tortoreos, E. Ribarteme, San José y Santiago, y O. Meder, en Salvaterra. Dista 55 kilómetros de Pontevedra  y 10 de Ponteareas.

Entidades: Barxa, Campos, Carrasqueira, Castro, Costa, Couto, Filgueira, Gandras, Lomba, Mó, Outeiro e Ribadeira.

Igresia de Rubiós

Segue Gerardo Limeses:"La Iglesia, que tiene dos torres, es del siglo XVII  y hasta el año 1902 fue anexo de Taboexa. Se celebran en esta parroquia numerosas fiestas, como son las de San Blás, el Corpus, San Mauro, Santa Lucía y el Corazón de Jesús, pero la principal de todas ellas es la de la Vírgen del Libramiento, que se verifica el segundo domingo de Septiembre con gran esplendor y asistencia de varias bandas de música....En estas fiestas, además de las vísperas y fuegos artificiales, procesiones y romerías, aquí tan frecuentes, se celebran otros muchos números, como son iluminaciones a la veneciana y eléctrica (porque la parroquia tiene luz de esta clase); cucañas, concursos de bailes, foliones, en los que se quema fuego de Palencia y de Reus; carreras de galgos y peleas de gallos, partido de fútbol y sesiones de cine".

Limeses debeu de escribir estas liñas polo ano 1936, recén instalada a luz eléctrica nestas parroquias. Trabucouse na data en que Rubiós foi constituida como parroquia independente de Taboexa; en realidade foi no ano 1904, nos arranxos parroquiais do bispo D, Valeriano Menández Conde. Segue  Limeses  louvando a Rubiós desta maneira:

"Tiene Rubiós una importante Sociedad de Agricultores, una Banda Popular de Música, sastrería, zapaterías y varios telares, siendo una de las parroquias de mayor cultura del distrito y de gente más trabajadora y de costumbres morigeradas, a pesar de que parece otra cosa dada la abundancia y frecuencia  de sus fiestas. Produce cereales, patatas, legumbres, frutas y lino, que todavía se hila allí, y hay ganado de todas clases, incluso caballar. Pero su mayor riqueza la constituye el vino, que es el mejor de toda la comarca llamada del Condado. Tiene numerosos molinos harineros.

"La riegan los arroyuelos de Frixón y Ferreiro". 

Estes dous regueiros, que nacen na parte Sur de Taboexa, forman o río Xuliana, que pasa por Rubiós, Tortoreos, Liñares e desemboca no Miño.

Cándido Rodríguez Mández

Cándido naceu para músico, no barrio do Crasto de Rubiós. Digo "Crasto" porque é así como lle chaman os de Rubiós ó seu barrio, e, por ser nome antigo debe conservarse. Leva 60 anos tocando o fliscorno, dende os doce anos..Solventou ata hai pouco a Dirección da Asociación Cultural. É de loar o seu afán e entusiasmo, que sempre tivo e segue tendo por exaltar á súa parroquia, e loitar por éla e a súa Banda de Música. Él mesmo me prestou fotografías moi antigas para escanear, e a historia que escribiu da Banda de Música Popular de Rubiós.  Así que, transcríboa, tal como ma entregou.

"Os comezos da Banda de Música Popular de Rubiós datan do ano 1892, cando aínda As Neves era un barrio do Concello de Setados. Existía un pequeno  coro na parroquia, e, vendo as facultades de algúns dos seus compoñentes, foi precisamente o Párroco D. EVARISTO SENRA MARTÍNEZ, quen se esforzou por conseguir o nacemento dunha Banda de Música. Do mesmo xeito, foi artífice  da formación doutra Banda dentro da Vila de As Neves, pero ó non ser viable unilas dúas formacións, co tempo, a Banda de As Neves desapareceu".

D. Evaristo Senra Martínez, Fundador da Banda de Música

Xa escribín sobre D. Evaristo  na entrada "O Derradeiro Beneficio Curato de Taboexa". Tamén narrei que fora case seis anos militar,dende o 20 de Abril de 1870 ata o 14 de Decembro de 1875. Exerceu o ministerio pastoral 7 anos en Rebordechán e no primeiro de Maio de 1882 tomou posesión da parroquia de Taboexa, falecendo nela o 21 de Xuño de 1925 na casa rectoral.

D. Evaristo Senra, capelán castrense

Como militar o 20 de Abril de 1870  foi nomeado capelán interino do Rexemento de Infantería de Guadalajara; o primeiro de Outubrode1871 párroco castrense do 4º Batallón da Garda Civil; o 12 de Marzo de 1872 foi trasladado ó Batallón Provincial de Lugo e nomeado Xefe Castrense da 2ª División de Vizcaya e capelán do Hospital Militar de Portugalete. Era moi activo. É posible participara como músico, nas bandas militares. 

Facía moitas viaxes a Madrid. Nunha delas, pedíu ós xefes militares instumentos musicais para fundar unha banda na súa parroquia, e deronlle dabondo para dúas Por eso escribe Cándido, que fundou tamén a das Neves, que non prosperou.

Queno axudou moito, nesta laboura da fundación das bandas, foi Jerónimo Rodríguez Álvarez, fillo de Juan Antonio e María Rosa, natural de Rubiós, casado en Taboexa no barrio de Altamira con Encarnación Fortes Rodríguez, viúva de Manuel Domínguez Cambra, do que tivera un fillo, que chegou a ser crego, D. José Domínguez Fortes, "O Cambra".

Jerónimo e D. Evaristo, según me contaron, eran moi amigos.

Merece a pena comentar esta foto.Está tomada no eido dos Fortes na festa do Santo Cristo de Taboexa, o último domingo de Agosto do ano 1910. A Casa dos Fortes  tiña fama de podente e acostumaban dala comida ós músicos. A que está na esquerda de todo é Carmen Rodríguez Estévez, a máis vella da casa, natural de Barcela, quen casou con Manuel Fortes Gregores, natural de esta parroquia,  e tiveron 5 fillos, Encarnación, Ambrosio, Laureano, Claudina e Manuel.

Claudina é a que está de blanco, era a cociñeira. Detrás está o seu home, Manuel, e á súa dereita o seu fillo Laureano. Arriba cara a dereita  os seus irmáns Ambrosio e Laureano. Segue D. José, "o Cambra", que aínda non era cura, era subdiácono, sería crego no seguinte ano.Á sua dereita o sacerdote D. Ambrosio Rodríguez Estévez, irmán de Carmen, que está a esquerda de todo, era coadxutor de D. Evaristo.

Jerónimo está entre ós músicos, e os seus fillos Ambrosio e Manuel están a esquerda de todo ó lado de Carmen. Cándido coida que estes músicos pertencen á Banda de Música de As Neves fundada, tamén daquela, por D. Evaristo.

Esta foto debeu ser tomada no ano 1892, cando se comezaba a fundala Banda de Rubiós.  Os músicos aínda non tiñan uniforme. Foi sacada na festa de Sandomedio, o 7 de Agosto. Pódese apreciar a  torreta antiga.. O que está sentado co xerro na mán, paréceme o noso veciño de Millaxendo, Francisco Gil, a xente chamáballe Chico de María Rosa. O seu pai era natural de Rubiós. É abraiante contemplala vestimenta daquela. Ten esta foto case 120 anos.
Segue escribindo Cándido:"O primeiro mestre de entrada foi Manuel de Tomás, con quen a Banda foi crecendo, chegando a actuar por toda a provincia. Foise desenvolvendo a historia da Banda baixo a dirección de varios mestres, tales como Juan Novoa, membro dunha familia de músicos da parroquia de Rubiós, que se iniciara na banda parroquial e mellorara a súa formación musical en bandas militares".
"Coa guerra civil de 1936 remata a primeira etapa da Banda, por quedar sen a maior parte dos seus compoñentes. A emigración tamén contribuíu a que deixara de existir perante varios anos".


No ano 1945 houbo un intento de refacela Banda con nova xuventude e antigos músicos. Comezou a dar clases de solfeo Alfonso Méndez Méndez, natural de Rubiós, quen en 1965 incorpórase a Banda de Guláns, e despois a de Valadares. Proseguiu a docencia e a dirección José Rodríguez, natural de Arbo. 
En 1970  José González intentou de novo resurxila Banda. Mais, ó fin, voltou a desfacerse".

Debeu de ser tomada despois da Guerra Civil. Según Cándido, comezando por arriba de esquerda a dereita, o 1º nono coñece, o 2º é Laureano do sen orella,  o 3º Juan de Juanito, que era o Director, o 4º Severo do zapateiro, e o 5º Alicio de Tomás..

Abaixo, na 2ª liña, 1º Alicio do Patas, 2ºFeliciano do Sobrado, 3º Jaime do sen orella, 4º Amadeo da Garabata, 5º Benjamín de Preciosa e 6º José do Pingueira, fillo de Valentín, o Gaiteiro.

1ª liña de arriba , comezando pola esquerda, 1ºManuel da Carriza, trombón, 2º Alicio de Tomás, friscorno: 3º Manuel de Tomás, clarinete. Era O DIRECTOR. Tiña o costume de ordenar ós músicos "CADREMOS" Á xente facíalle gracia e repetían: "veña, cadremos". 4º Alfonso do Sobrado, clarinete.

2ª liña: 1º Romualdo, baixo; 2º Alfeu da Carriza, trombón; José do Sobrado, clarinete: 4º Manuel do Crasto, saxotenor.

3ª liña: 1º Antonio do Palenque, platillos; 2º Descoñecido, 3º Argimiro Rodríguez, pai de Cándido, caixa.

 Foi tomada esta foto en Godóns no ano 1952. Tódolos músicos son de Rubiós.

O Director era Alfonso Méndez Méndez, do Sobrado, o que está de 4º na 3ª liña.

Comezamos de esquera a dereita por arriba.

1ª Liña: 1º Manuel de Benita; 2º Romualdo de Pepa; 3º José do Pingueira; 4º José de Guillerma; 5º Jacinto de Guillerma..

2ª Liña: 1º Saturnino do Cerrucho; 2º Eugenio de Romualdo; 3º Amadeo da Garabata; 4º Feliciano do Sobrado.

3ª Liña: 1º Valeriano do Sobrado; 2º Alicio de Tomás; 3º Francisco do Lameiro; 4º Alfonso do Sobrado, DIRECTOR; 5º Diamantino da Xaneira; 6º Gabino da Filgueira.

4ª Liña: Manuel do Cerrucho; 2º Alejandro do Patas; 3º Pepe do Patas; 4º Alicio do Patas; 5º Enrique de Argemiro.
Rubiós foi, é hoxe e seguirá sendo terra de músicos. Que o diga o barrio do Freixo, con catro irmáns, "os Novas" e un deles, famoso compositor, chamado "MANOLO NOVAS, o de JUANITO; tocou en Bandas Militares, e pola década dos 50, foi Director da Banda de Música  de Cartelle en Ourense; compuxo: "Mozos do Penedo", (unha famosa muiñeira), "Pasodoble de Rubiós", "Barbaña" (pasacalle), "O Recluta". Aínda hoxe, as Bandas de Galicia fan resoar os emocionantes acordes pautados por este famoso compositor..
E segue o barrio do Sobrado, con cinco músicos, os dous de Guillermina, dous de Romualdo, catro de Argemiro, un de Pepa do Crasto, tres de Tomás... e outros máis espallados pola parroquia.
No 1960 entraron na Banda algúns de Taboexa, como: Antonio e Alfonso da Encrucillada, que tocaban o saxofón e frauta, e Sito de Pepe da Feira, o requinto.
"No ano 1983, sendo Alcalde do Concello de As Neves  Oswaldo- Lino González Pereira, acórdase nun pleno da Corporación, axudar a resurxir de novo a Banda. Foi Eugenio Méndez, quen impartiu clases a antigos músicos e a un bo número de mozos e mozas, que serían a nova xeración  do compoñente musical.
"Despois de Méndez, fíxose cargo da Banda Ramón González, natural de Marín, e , por fin, baixo a súa batuta celébrase a presentación oficial da nova Banda de Música Popular de Rubiós no Concello de As Neves en 1987".

"A finais do ano 1988 incorpórase o actual Director Rafaél Pérez Dopeso, natural de Coruxo. É nesta última etapa cando a Banda consegue un maior desenvolvemento, non só como agrupación senón tamén como escola de música".
Na actualidade, son compoñentes da Banda os curmáns Eloy e Uxío, naturais de Taboexa e netos de Eugenio de Romualdo, que era natural de Rubiós. Eloy toca o bombardino e Uxío, a trompeta. Polo visto, non deixan quedar mal ó seu avó. "O sangue tira".
Tamén néla hai músicos de San Pedro de Batalláns, San José de Ribarteme, Tortoreos, Vide, As Neves, Salvaterra, Ponteareas, etc.

"Naceu  Rafaél en Coruxo no 1966. Comeza a súa andadura musical como compoñente da Banda de Música "Unión Musical" de Coruxo. Realiza os seus estudios no Conservatorio Superior de Música de Vigo e no Conservatorio Superior de Música de A Coruña. Durante estos anos forma parte  da Banda de Música do Goberno Militar de Vigo e da Banda de Música do Goberno Militar de A Coruña, colaborando, ademáis, coa Banda Sinfónica de Galicia en varias ocasións e formando parte, tamén, da Xoven Orquestra Sinfónica de Galicia".
"Complementa a súa formación musical como instrumentista asistindo a varios cursillos co trompeta solista da Orquestra Nacional de España e con Enrique Ferrán Sastre, trombón solista da devandita agrupación".
"No ano 1987 acada a titulación de tuba, tendo como profesor a  José Vicente Simeón Máñez. No ano 1988 faise cargo da dirección da Banda de Música Popular de Rubiós, e cinco anos máis tarde, asume tamén a dirección da Coral Sta. María de As Neves".
En 1993 comeza a facer unha serie de colaboracións, como reforzo, coa Banda de Música Municipal de A Coruña. Nesta súa faceta como instrumentista toca baixo a batuta de prestixiosos directores , tales como Miguel Sacristán Ramos, Adonis Ferreiro, Indalecio Fernández Groba e Enrique García Asensio".
"En 1996, faise cargo da dirección da Masa Coral do C.S.C.R. de Beade, e dous anos máis tarde, comeza o seu labor como director da Escola de Música Municipal de As Neves".
"Na actualidade, ademáis de dirixir as agrupacións citadas, é profesor no Conservatorio de Música "Reveriano Soutullo" de Ponteareas".

"A Banda levou a cabo actuacións por toda a Xeografía de Galicia e Portugal, participando en varias ocasións en diversos programas  da TVG e de TVE en Galicia, destacando as actuacións realizadas en Lisboa, e en varias Convencións, tales como a de As Neves, A Golada e Castrelo de Cambados"
"Asimesmo, leváronse a cabo varios concertos en colaboración coa Coral Sta. María de As Neves, destacando os de zarzuelas realizados en Marzo do 2000 nos auditorios "Vázquez Portomeñe" de As Neves e "Reveriano Soutullo" de Ponteareas".
"Por último, participou en tódalas edicións do Certame Provincial de Bandas Populares organizado pola Deputación de Pontevedra, acadando nos anos 2002. 2003 e 2005 terceiros premios na segunda categoría".

A ESPADA DO FIDALGO DE TABOEXA

A teima dos Reis Católicos era unificar España. E conseguírono coa conquista de Granada, Navarra, Canarias, Melilla etc.Apoiados polas cidades e a pequena nobreza, estableceron unha monarquía forte, fronte as apetencias de poder de eclesiásticos e nobres.

Despois da reconquista, creron que o mellor para unificar a España dunha vez, era esixir unha soa relixión e unha única fala.

En 1478 fundaron a Institución do "Santo Oficio" ou a "Inquisición Española", para mantela Ortodoxia Católica nos seus Reinos.

Tiñan problemas coas linguas vasca, catalá e galega. Pareceulles que meterse con Galicia era máis doado e así o fixeron. Despois de cortar cabezas a algúns nobres, que defendían a independencia do Reino Galego, para impor  medo e obrigar a Galicia a someterse a Castela, metéronse coa nosa fala. Mandaron de Castela a bispos, gobernadores, xuices e escribanos coa fin de obrigar a que os nativos falaran a lingua castelá.

E case o logran. A xente para medrar comezou a expresarse en castelán. Chegaron tempos que falalo galego estaba mal visto. E ata os mesmos galegos se avergonzaban  da súa lingua.

E asi comezaron os séculos escuros do noso falar.

Grazas as "Lareiras" de Galicia non se perdeu a nosa Lingua. Así como entre a borralleira se esconden  as brasas e ó abanar se prende o lume de novo, así nas noites de inverno os avós, cargados de historia, narraban contos a nenos e maiores no noso puro idioma. A familia enteira seguía falando galego. Eso sí,    se tiñan que conversar co alcalde, co crego ou con calquera autoridade, non tiñan máis remedio que expresarse en castelán.

E non creades, que isto pasou hai moitos anos. Eu mesmo, no ano 1948, fun castigado na hora do recreo, no patio do Seminario de Túi, a estar unha hora de rodillas a carón da parede, por falalo galego. Quen me castigou foi D. Luís Barandiarán, un vasco, o que aínda hoxe non chego a comprender, porque os vascos son moi conservadores da súa fala. O bispo de Túi, Fray José López Ortiz era madrileño. O rector do Seminario D. Federico Rasilla y Portilla, de Santander. D. Luís Barandiarán, vasco. E outros superiores máis. Como vedes proseguia a imposición de Castela. De ahí, que no dia de hoxe, anque se ven sacerdotes celebrala misa e pregar en un galego normativo, a maior parte seguen facéndoo en castelán e dándolle un ton e acento como se foran extranxeiros e acabaran de vir de Castela.

Recuemos na historia. A partir da segunda metade do século XVIII xorde a curiosidade  científica pola lingua galega que comenza a ser reinvidicada  por algúns eruditos como Feijoó e Sarmiento.

Durante o século XIX o goberno central trata de acadala unidade linguística  en todo o territorio español impoñendo o castelán como lingua oficial. No ano 1902 aparece un Real Decreto que prohibía  o uso de linguas minoritarias na escola. Coa dictadura de Primo de Rivera segue esta prohibición, pero xa refiríndose explicitamente ó galego, catalán e euskera.

Como consecuencia da agresión do goberno central ó noso idioma, empeza a agromalo sentimento rexionalista de carácter popular, capitaneado por Alfonso Brañas, e na lietratura a obra de Rosalía de Castro "Cantares Gallegos en 1863, e Murguía: "Aires da miña Terra " de Manuel Curros Enríquez e "Queixumes dos pinos" de Pondal. Hai que destacar despois ós homes da "Irmandade da Fala" e "Xeración Nos".

MANUEL  LUGRÍS  FREIRE

E aquí nos sorprende este home, que escribiu o noso conto "A Espada do Fidalgo de Taboexa". Lugrís naceu e viviu para defendela nosa lingua perante toda a sús vida. A súa obra tan intensa, non é doado resumila  sen omitir parte dela.
Naceu na parroquia de Soñeiro, concello de Sada, na Coruña. o 11 de febreiro de1863, e finado na Coruña o 15 de de febreiro de 1940. Foi un escritor e galeguista, director ou cofundador entre outras moitas, da Escola Rexional da Declamación, da Real Academia Galega, das "IRMANDADES  DA  FALA" ou do Partido Galeguista. Foi o pai do pintor Urbano Lugrís González.
Os seus pais tiñan un almacén de sal no porto da Coruña, pero perdérono por problemas administrativos. Manuel tiña que ir andando dende a súa casa de Soñeiro a Oleiros  a estudar.
Emigrou a Cuba, ós vinte anos, chamado polo seu irmán Plácido.Por iso a él lle dedica o conto do Fidalgo de Taboexa. Alí traballou como contable na firma Otamendi Amiel, formou parte do Centro Galego dende 1884 e foi o director e fundador do primeiro xornal americano, redixido integramente en lingua galega, chamado "A Gaita Galega".
Voltou a Galiza en 1896 acompañado da cubana Concepción Orta Iglesias. Instalouse na Coruña. Ingresou na Sociedade Anónima "Aguas de la Coruña", da que foi socio accionista e primeiro empregado. Relacionouse con rexionalistas coruñeses, como Murguía e Pondal
En 1898 naceu a súa filla Socorro e morreu a súa muller, o que lle causou unha forte depresión. No 1902 casou con Purificación González Varela, coa que tería cinco fillos.
En 1904 participou na fundación da "Asociación da Prensa da Coruña" e en 1906 da "Real Academia Galega" Foi o primeiro en utilizar o galego nun mítin en Betanzos o 6 de Outubro de 1907.
No 1908 pasou a ser membro do Consello Redactor "Da Nosa Terra", publicación na que aparecerían  desde o primeiro número- 4 de agosto- unha serie de contos populares baixo o título xenérico de "A carón do lar" Ahí escribe o noso conto " A  ESPADA  DO  FIDALGO".
Publicou relatos curtos:"Asíeumedre", Éste era un dos seus pseudónimos preferidos.Unha gramática do idioma galego. O 28 de abril de 1934 foi nomeado presidente da Real Academia Galega. No ano 1930  dedicáronlle unha rúa na súa vila natal.
Pois vamos alá co seu conto sobre Taboexa. Escribíuno hai máis de cen anos. Temos que darlle as grazas a Edit. Boreal, da Coruña, pola súa reedición.

Non cabe dúbida que Lugrís coñecia Taboexa. Non é tan doado saber cómo. Eu coido, que seus pais, terían un almacén de sal en Ponteareas, e é posible intimaran cos Sarmiento, que tiñan dous pazos en esta parroquia, como relatei na 2ª parte do "Lugar do Couto" Hai a posibilidade foran invitados a comer algún día nestas quintas, e Lugrís, de neno coñecera Taboexa. Tamén é posible seguira vindo de maior.
No conto fai  referencia a guerra civil portuguesa, esixindo a súa independencia., e pon data exácta  o 7 de setembro de 1858. Efectivamente, o reinado de Pedro V rematou tráxicamente ese ano. ante unha forte depresión por la morte da súa muller e tamén a resultas dunha forte epidemia, morrendo ós 24 anos, o rei máis amado polo seu pobo.
Aproveitou Castela para ir a guerra para acadar a posible conquista de Portugal.

Castelo de Castro de Ouro

A este castelo fai referencia Lugrís.. Está situado na parroquia de San Salvador de Castro de Ouro, no concello de Alfoz, provincia de Lugo Foi construido enriba dun antigo castro, que estivo ocupado ata o sáculo I d C.. Está situado na marxe dereita do río Ouro. No século IX fúndase un mosteiro sobre os restos do asentamento, e no XI  pasa á diocese de Mondoñedo. No século XIII é un mosteiro de carácter totalmente militar. Pardo de Cela era o seu dono. cando no século XV morre , axustizado polos Reis Católicos en Mondoñedo en 1483. En 1546 volve a ser residencia episcopal de Mondoñedo.Foi abandoado no século XVII, no ano que afirma Lugrís 1682, en que os veciños reclamábano como seu propio .A finais do século XIX é ocupado polo Concello de Castro de Ouro e na actualidade funciona como punto de información turística.

Igrexa de San Salvador de Castro de Ouro

E remato con un conto, que non é tal, é historia, de Manuel Lugrís Freire, cando, estando en Cuba, foi co seu amigo Cesáreo, tamén natural de Sada.ó Teatro de Tacón a ver a Chané. Cesáreo falaba castelán, e ridiculizaba a Lugrís por ser demasiado galeguista. Lugrís firmaba con pseudónimos os seus traballos literarios, o que máis usaba era "Asieumedre". Por iso Cesáreo cando fala con él, neste conto, lle chama "Asieumedre".
.

Quíxenvos engadir este relato de Lugrís porque coido é emocionante.
Pódese consideralo século XX, como propenso ás reinvindicacións  do noso idioma. Hai que
destacar os homes da "Irmandade da fala", a "Xeración Nós", ó "Seminario de Estudos Galegos", ó "Partido Galeguista, á Editorial Galaxia" e á "Revista Grial"..
Actualmente a edición das "Normas Ortográficas e Morfolóxicas do Idioma Galego, pola Real Academia Galega, así como a cooficialidade do galego no ensino contribúen a que a normalización da nosa Lingua sexa unha realidade.
Pero todo foi posible grazas ós nosos antergos, que nas nosas lareiras, acougaron o noso idioma con moito agarimo. E despois ós escritores como Lugrís, Rosalía , Murguía con un grande etc., que foron os primeiros en alertarnos de que o galego aínda estaba vivo, que había que despertalo. Ós académicos, mestres da escola, escritores, pais de familia que apoiaron a que os seus fillos aprenderan e falaran galego e unha chea de xente que arrimou o ombro, como editoriais, etc. etc..
Pois, que siga espertando interese o noso idioma, que é noso, o dos nosos antergos, o da nosa Terra.
Nota.- Estes contos están reeditados pola Editorial Boreal, S.L da Coruña.

"O LUGAR DO COUTO" TABOEXA. 2ª PARTE.

Proseguimos con "O Lugar do Couto", en esta segunda parte, empezando por las revueltas irmandiñas.

La "Nobleza" en Galicia: los "Osorio" en Monforte de Lemos, los "Moscoso" en Vimianzo, los "Sarmiento", los ""Ulloa", los "Sotomaior", etc. cometían numerosos abusos. Daban cobijo en sus castillos a bandoleros, para defensa de los mismos.

En la década de 1460 hubo años de malas cosechas. Pestes asolaban a toda Galicia. Pero los Señores Feudales exigían sin piedad sus rentas y de los castillos salían  los ladrones al robo y saqueo.

Por ello surgieron las "Revueltas Irmandiñas en 1467 y 1468. Los "hidalgos" fueron los jefes del movimiento. Y, como una piña, campesinos, gentes de ciudades, toda la baja nobleza e incluso miembros del clero se levantaron al unísono. Según Carlos Barros, el movimiento irmandiño fue posible gracias a la "mentalidad justiciera y antiseñorial de la sociedad gallega bajomedieval, que rechazaba las injusticias cometidas por los "Señores", considerados popularmente como "malhechores".

Castillo del  Conde de Lemos

Con más de 80.000 efectivos los "Irmandiños" destruyeron alrededor de 130 castillos y fortalezas durante los dos años que duró la guerra. Nobles, como Prado de Cela, decapitado en Mondoñedo, Pedro Madruga de Soutomaior, exiliado a Portugal y el Conde de Lemos, confinado en la Galicia Oriental sepultarían para siempre una Galicia feudal, al mismo tiempo que afloraba la "Edad Moderna", representada por las coronas de Castilla y Aragón unificadas.
Al quedar Galicia sin gobierno, eran las "Xuntas" y los "Concellos" los que trataron de poner orden. Se dice, que, de aquella, cada parroquia tenía su "Concello".

¿Concello de Taboexa?

 Por eso afirman los del "Lugar do Couto", que aquí en donde indica la foto, estaba el edificio del Concello. Cada parroquia tenía el suyo, hasta que llegó una orden de Castilla, exigiendo fusión o agrupación  de todos los concellos de una comarca en una sola parroquia. De ahí la palabra "Ayuntamiento". En esta zona se escogió Setados como sede del dicho "Ayuntamiento" o "Concello".al que se unieron las parroquias de: Vide, Cerdeira, San Cipriano de Ribarteme, San José de Ribarteme, Santiago de Ribarteme, Liñares, Tortoreos, Rubiós, Taboexa, San Pedro de Batalláns y Santa Eulalia de Batalláns. En total 12 parroquias.
As Neves, era de aquella un pequeño barrio de Setados Pero a finales del siglo XIX, teniendo los Sarmiento fincas y Mansión en dicho barrio, en donde había una capilla dedicada a Nuestra Señora de Las Nieves, siendo el párroco de Setados también de la familia, D. Juan Sarmiento, basándose en la poco fiable aparición de la Virgen  a un niño, erigieron la iglesia actual en el sitio de la capilla, Con ello pretendían fuese un lugar de peregrinación.
En el arreglo parroquial del obispo D. Valeriano Menéndez Conde en el año 1904, As Neves se transformó en parroquia, separándose de Setados y se erigió también en "Ayuntamiento".con las trece parroquias, que tiene en la actualidad.
Desde entonces, Taboexa pertenece al Concello de As Neves, con sus "concelleiros" propios, que la representan y velan por sus derechos.
Retrocedamos en la historia. Quedamos que en cierta manera Galicia quedó liberada de la presión de los Señores feudales, y que D. Pedro Álvarez de Soutomaior, "D. Pedro Madruga" se refugió en Portugal y más tarde fue asesinado, aunque su muerte está envuelta en  misterio y leyenda, como lo estuvo toda su vida.

D. Pedro Madruga

Algunos historiadores, sin embargo, afirman que se afeitó la barba, se puso una peluca y se tranformó en Cristóbal Colón.

Cristóbal Colón

Colón tenía un secreto, que debía mantenerlo bien oculto, quizá bien sabido por los reyes Católicos y los reyes portugueses. Su hijo Diego finge no saberlo cuando dice:"Quiso que su patria y orígen fueran menos seguras y conocidas".
Coinciden ambos en la fecha de nacimiento.
Nunca firmó como Colón. Su firma jeroglífica evidencia que ocultaba su identidad.
Según los historiadores, que le acompañaron en sus cuatro viajes, que hizo a las Américas, era  hombre de pocas palabras, pero un buen día les dijo. "Yo no soy el primer almirante en mi familia...". Y, efectivamente, en la familia de D. Pedro, según afirman investigadores, hubo más almirantes y un antepasado suyo tuvo un astillero en Pontevedra.
Fuera Colón D. Pedro, o D. Pedro, Colón, el caso es que el 3 de Agosto de 1492 partió del puerto de Palos en Huelva y llegó a Guanahari, hoy las islas Bahamas, el 12 de Octubre del mismo año.
Como podeis suponer el descubrimiento tuvo una gran repercusión en toda Europa.

En Taboexa , como es lógico, también. Sobretodo a principios del siglo XVII con el cultivo del maíz, y a mediados del mismo con el de la patata..

Cuentan los cronistas de Colón que el maíz fue descubierto el 6 de Noviembre de 1492 cuando exploraron la isla de Cuba. "Ma-hiz". vocablo taino, significa "el que sostiene la vida". Pero en realidad el maíz procede de México, a 2500 m. sobre el nivel del mar. En este lugar, el antropólogo norteamricano Richard Stocktob encontró restos arqueológicos de plantas de maíz, que se estima datan de 7000 años a C. Ahí estuvo el centro de la civilización Azteca. En tiempos precolombinos estaba extendido su cultivo por toda América. Pero, ya existía, con anterioridad, en las culturas Inca y  Maya.
En Galicia se empezó a cultivar en las primeras décadas del siglo XVII.
En Taboexa tuvo un gran éxito el cultivo de maíz. Lo demuestra la construcción de cerca de 30 molinos, que existen , exceptuando algunos, casi todos en ruinas.

Muíño da Coca nos Píos.

Muíño da Coca

Muíño da presa da auga.

La patata es oriunda de América del Sur. Se extendió su cultivo en Europa  a mediados del siglo XVII.  Hubo reyes que ordenaron su cultivo.
Al principio creyeron era una planta ornamental. De hecho, Carlos I envió al papa Julio II algunos ejemplares, como curiosidad botánica, , que florecieron en los jardines de Roma durante años antes de ser consideradas comestibles.
El fruto de la planta es una baya, semejante a un tomate, verde o amarillo. Muchos comieron de él, y tuvieron problemas intestinales. Por eso al principio tuvo mala fama.
Pero cuando la gente se percató de que el tubérculo era comestible, y se podía cocinar de muchas maneras, tuvo un gran éxito su cultivo.
Alvaro Cunqueiro afirma que se extendió en la agricultura gallega hacia el año 1750.
En el agro de Taboexa, tanto el maíz como la patata  tuvieron una gran acogida. Fue todo un boom.

Muíño da Freiría

A este molino venían a moler los "Templarios" y "Calatravos". Aún hoy los vecinos del lugar le llaman el molino de la Freiría.. Está situado en el Barrio "dos Píos" en la parte Oeste de la carretera, en donde se inicia el río Mendo.
 Permitidme os narre cómo era la parroquia a principios del siglo pasado y os cuente las vivencias que tuve de niño y joven..
No había más carretera que la que iba desde la general Vigo-Ourense a Leirado y Salvaterra, cruzando el barrio de la Carrasqueira. Desde allí hacia la Iglesia sólo existía un camino antiquísimo, del tiempo de los romanos. No existían coches, ni motos, quizá alguna bicicleta. Ni electricidad. De noche nos alumbrábamos con candil de gas o velas. Nadie tenía pensiones. Se carecía de Sanatorios. Eso sí, había médicos y boticarios, la mayor parte de ellos muy buenos para aquellos tiempos..
Por esta época, en que estoy escribiendo este trabajo, Abril y Mayo, se veían por todas las fincas arados tirados por bueyes arando,  y todos los brazos de la parroquia moviendo hazadas para cavar la tierra. Ni un  solo metro quedaba sin sembrar. En donde no entraba el arado, cabía la hazada.
Algunas fincas estaban ya sembradas de centeno o lino, en otras huerta y patatas, y el resto a maíz. El centeno lo segaban a finales de Mayo y volvían a arar la finca para sembrar de nuevo maíz, se llamaba "a resteva" Todo se aprovechaba.
Era muy bonito ver en el mes de Junio todas las fincas de la parroquia llenas de plantas de maíz. Entonces había que "mondarlo, sacharlo, rendarlo"...y regarlo en verano Se recogía en Septiembre. Veía cómo aquella gente trabajaba sin descanso. Algunos llegaban a enfermar por el demasiado esfuerzo.
Yo no conocí a mi padre. En 1936 fue alistado para la guerra civil... y no volvió más. Viuda mi madre, tuvo que trabajar sin cesar para alimentar a su familia. Nunca cobró un céntimo del Estado.

..En la recolección, después de bien secas las espigas eran guardadas en estos hórreos. En gallego tiene muchos nombres. En Taboexa les llamamos "canastros".Cada casa tenía el suyo. En algunas había dos o tres.
Cuando yo tenía tres años, al oír sonar la trompeta del panadero iba rápido con un patacón- le llamábamos un "can" porque tenía un perro grabado-, y compraba una barra. Pero al estallar la guerra civil, dejó de oírse .la trompeta.

De aquella los molinos de Taboexa trabajaban sin cesar. La mayor parte de ellos tenían varios propietarios. Se molía por horas. Algunas veces no daban a basto y teníamos que ir a moler a Vilacoba, por donde pasa el río Uma y los molinos trabajaban las 24 horas.

Recuerdo ir ahí  con mi vecino y gran amigo Gonzalo, cargados con pequeños sacos de maíz. Tendríamos unos 12 años..Fuimos al molino "do Febre". Había más niños. Lo que más nos gustaba era coger truchas. Ese río siempre tuvo fama de truchero.En aquel día las veíamos saltar por los bordes del regato. Unos, mayores que nosotros, les dió por vaciar hacia el río el conducto que suministraba agua al molino "do Leites", que estaba más abajo. Las truchas saltaban por el monte. Gonzalo y yo cogimos bastantes, y no más porque el tal "Leites" subía frenético y despotricando y tuvimos que escapar y escondernos. Las truchas las metíamos por las agallas "guelras" en un delgado palo que terminaba en gajo "galla".Cogimos los sacos de harina y el palo con las truchas y a pié llegamos a nuestras casas como si fuéramos unos aventureros.
Aquella tarde mi madre hizo pan. Después de cribar, "peneirar",  la harina  de maíz y centeno le echaba agua caliente con la sal correspondiente y amasaba fuerte. Le añadía el "fermento", que guardaba en un recipiente de la semana anterior, y volvía a amasar, agrupando la masa. Lo del horno, era lo mío, encender dentro el fuego y echarle leña y más leña hasta ponerlo al rojo vivo. Después de barrido y limpio mi madre metía las bronas y las bollas, se tapaba y a las pocas horas teníamos pan fresco.
Recuerdo que aquella noche cenamos, bolla de pan, casi caliente, con truchas "asadas al espeto" en las brasas de la" lareira"

Eran tiempos difíciles aquellos. Recuerdo ver al lado del "canastro" de la foto, que estais contemplando, a un hombre muy bien vestido, con su traje y corbata y unas rayas muy bien destacadas en sus pantalones. No era de la parroquia, era vecino de Vigo. Le estaba pidiendo a mi madre, casi llorando, le vendiera, por favor, un poco de maíz, para hacer pan a sus hijos. Hasta creo que mi madre no se lo quiso cobrar.
Para subsistir, en nuestra casa teníamos una vaca, ovejas y cabras. Y aves, entre gallinas, gallos y pollos pasaban mucho del centenar. Al abrirles el corral por la mañana mi madre les echaba un par de puñados de maíz y después trataban de buscar más alimento en las fincas, el regato de Adreira y los montes vecinos en busca de piñones. Las fincas al lado de casa "eido" no tenían hierba, las gallinas no la dejaban crecer. Eso sí, respetaban la planta de maíz, parece no les gustaba..
Mi madre llevaba a los mercados de As Neves y Ponteareas, pollos y una canasta llena de huevos y con el dinero que le daban por la venta traía pescado fresco para toda la semana. Al llegar a casa, salaba alguno y el resto lo freía. Era la manera de conservarlo. No había neveras. Recuerdo aquel día que fuimos con ella a Ponteareas a la feria, mi madre con la cesta de doble canasta llena de huevos; mi hermana y yo con pollos a cuestas y a pie con un recorrido de 8 Kilómetros. Al llegar casi a la villa, en el puente sobre el río Uma estaba un guardia municipal recaudando el pontazgo "pontaxe" antiguo derecho de tipo feudal cobrando la entrada por los puentes, y también la "alcabala", impuesto que gravaba las ventas de cualquier mercadería. Ante el ruído he visto gente corriendo por los montes de al lado, evitando pasar por el puente,  y también observé que a mi madre le estaban resbalando lágrimas por sus mejillas. Fue la primera vez que he contemplado el callado aguante y sufrimiento de los de abajo ante el intolerable abuso de los de arriba.
Lo que hacía mi madre para darnos de comer, lo hacían todas las familias de Taboexa, y creo de toda Galicia.
Si todos los que vivieron en aquella época, nuestros antepasados, salieran hoy de sus tumbas y observaran la autovía con su nudo de enlace para la parroquia, nuestra amplia carretera, magníficas casas y chalets construidos a su lado con sus electrodomésticos, televisiones y ordenadores conectados a Internet, uno o dos coches y motos á sus puertas, luz eléctrica alumbrando de noche, mayores y algunos jóvenes cobrando sus buenas pensiones, y se percataran del estado de nuestros campos llenos de maleza, sin cultivar desde hace años, todavía oliendo a su  propio sudor, y escucharan atentamente el lamento de todos por la gran crisis que estamos atravesando...seguro, que tornarían a sus tumbas, riendo a carcajadas.
Perdonadme los del lugar del "Couto" me extendiera un poco escribiendo sobre estos recuerdos. Los llevo en el alma. Desde los dos o tres años tengo sentimientos de aquella época. Si os gusta, y álguien me lo pide, puedo contaros cosas muy interesantes.
&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&
Los Señores feudales llevaban muchos siglos cobrando sus rentas a los campesinos de nuestra parroquia. Y, aunque en el siglo XVIII no les estaba permitido, ellos, a su manera, seguían cobrando. Es posible que los reyes de Castilla hicieran la vista gorda.

Quinta do Señorío de Ribadavia

Debieron de tomar decisiones en común, porque en toda Galicia sucedió lo mismo. Aquí en Taboexa edificaron dos pequeños pazos o quintas, en los que dejaron caseros de su confianza, gente formada y de gran influencia en la parroquia, para imponer miedo y exigir la renta correspondiente a los campesinos.

Quinta do Señorío de Ribadavia

Afirman vecinos del lugar del Couto que esta casa en ruinas con grandes campos a su alrededor, sita en Soutelo, como medio escondida, fue una quinta  del Señorío de Ribadavia Hay mayores que afirman haber estado en ella en ciertas ocasiones cuando eran niños, y recuerdan que un señor de la misma pasaba todos los años a cobrar a sus padres la renta del Señor, tantos ferrados de centeno, maíz, "miúdos" y parte de gallina. Esta casa cobraba las rentas de la parte Norte de la parroquia..
Hay otra casa en Leiradiño, hoy magníficamente reformada y dedicada a Casa Rural, "CASA UMA", administrada por su propietario ANGEL.

Casa  Rural- - CASA UMA

Antaño fue también un pequeño pazo de Los Sarmiento. Los caseros de la misma cobraban las rentas en la parte  Sur.
En esta "quinta" vivía en el año 1911 José Troncoso, casero del Señor Feudal, quien amedrentó a Domingo Eiró con hacerse dueño de los campos del barrio de "A Trigal" si no pagaba los 25 años de Foro que adeudaba., consistente en un ferrado y siete maquileros de centeno, menudo y parte de gallina..
1 "maquieiro" equivalía a la cantidad de grano que se necesitaba para sembrar 18 metros cuadrados..
1 "ferrado"contenía 24 "maquieiros". Los "miudos" sería parte de paja o cierta clase de maíz. Parte de gallina equivalía a un tanto por las gallinas que tenía en el corral.
Lo que en realidad quería "El Señor" eran las 82,77 pesetas que sumaba el foro adeudado, que no tenía derecho a cobrarlo, por eso nadie firma el recibo.

Nada menos que 82,71 pesetas, 331 reales vellón, para aquella suponía mucho dinero.

Mi padre, José Míguez Troncoso, pagó esta renta foral el 21 de Abril de 1931.
El condado de Torre Cedeira es un título nobiliario español, creado el 3 de Enero de 1891 por el rey Alfonso XIII a favor de Manuel Bárcena y Franco, Senador del Reino.
Su denominación hace referencia al Pazo de Torre Cedeira, situado en la parroquia de San Andrés de Cedeira, en el municipio de Redondela, Pontevedra.
Se casó con Dolores de Andrés y López.
Su último sucesor, Felipe Bárcena y Varela de Limia, nació en 1946 y es el actual y 5º Conde de Torre Cedeira.
Sin embargo, el recibo lo firma por órden Ermitas Sarmiento, de Ponteareas. Quizá hubiera algún parentesco.
Como veis, seguían pegados como lapas a los pobres agricultores
Y si os fijais en la lista, incluian:  gallinas cebadas, gallinas de campo, pollos, lampreas, cabritos, carneros, quesos...Buscaban lo mejor. No se privaban de nada.

Antiga Capelanía de San Vicente e Campo do Poexo.

..
Mi abuela materna Encarnación Estévez Estévez se casó con Manuel Álvarez Eiró, tenía varios hermanos entre ellos José Estévez Estévez  Por otra parte la vecina Serafina Marínez, de apodo "Gorella" se casara con Manuel Rodríguez Rodríguez, del que tuvo dos hijas. Manuel emigró con la hija mayor al Brasil.
Los tres, mi abuelo Manuel Álvarez Eiró, su cuñado José Estévez Estévez y el tal vecino Manuel Rodríguez Rodríguez cultivaron en 1907, mediante arriendo, el Campo "do Poexo", perteneciente a la antigua capellanía de San Vicente, cuyos dueños eran D. Pedro Díaz y otro. Según el recibo pagaron 70 reales. Quien firma es Gerardo Pino.
Sigo creyendo que los Sarmiento pudieran haber tenido aquí un Pazo, quizá demolido por los Irmandiños. De ahí el barrio existente "A Viña do Pazo". Después pasó a segundas manos y al final se quedó en la parroquia.
Aún después de la guerra civil, los descendientes de los Señores Feudales siguieron editando recibos raros, que unían a los de la Contribución Territorial y Urbana, hasta que el pueblo los rechazó, y se terminó el abuso.
=======================================================================.                        

A  MODO  DE  EPÍLOGO.

Gonzalo, un niño de cinco años, promesa para Taboexa.

Estaba hablando en esta tienda con sus padres y se aproxima su hijo. Como estuviera un poco enfermo, le acaricié en la cabeza y le pregunté ¿Qué tal estás, Gonzalo?. Y me contestó en seguida: "As Pedras de Taboexa falan". Me eché a reir, por supuesto. Al preguntarle por qué decía eso, afirma: "Lo veo en el ordenador".
¡Bravo, Gonzalo! Tú vas a ser, de mayor, el que prosiga escribiendo sobre las maravillas de Taboexa.