jueves, 5 de abril de 2012

"O LUGAR DO COUTO" EN TABOEXA

  "O  LUGAR  DO  COUTO"  EN  TABOEXA.

PRIMERA  PARTE.

Parece que este Blog "As Pedras de Taboexa falan" está teniendo éxito. Me alegro por mi parroquia, a la que amo de verdad. Por ella y para ella  estoy escribiendo para que su gran riqueza histórica y arqueológica sea conocida por todos. Desde Galicia, Pontevedra, concello de As Neves, TABOEXA, agradecida, saluda a todos sus seguidores.
Determiné escribir esta página  en español a petición de muchos lectores, Comprendo que el traductor tenga problemas, sobretodo con nuestro idioma . Eso no quiere decir que no siga escribiendo en gallego..

                                           &&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&

"COUTO" quiere decir tierra acotada. Conjunto de varios lugares, aldeas o parroquias, que formaban un feudo o territorio señorial y estaban privilegiadas en la  exención de algunas cargas por pertenecer directamente al Señor.
Es  curioso el caso del "Couto Mixto" de Ourense, que llegó a ser una comarca independiente de España y Portugal, asentada en los actuales "concellos" ourensanos de Calvos de Randín y Baltar, en la frontera con Portugal, formada por los pueblos de  Santiago, Rubiás y Meaus. Este "enclave" contaba con la libertad  de comercio, cultivo de tabaco, con exenciones fiscales y la posibilidad de dar asilo a los huidos de  la justicia española y portuguesa. Algo parecido a Andorra.. Pero "O Couto Mixto " tuvo menos suerte, fue repartido entre España y Portugal..
Al no existir constancia de enclaves semejantes en el territorio de la  U.E., puede recibir fondos europeos, mediante programas de convergencia y cooperación transfronteriza e interregional.
                                                  =========================
En casi  todas las  parroquias hay un barrio llamado "Couto", pero el de Taboexa no es barrio, es "O Lugar do Couto", colmado de una curiosa y larga historia. Comprende los barrios de Os Pios, Custoura, Caneiro, Corvo, Perdeán  y posiblemente a Viña do Pazo, Covalagarto e Carreirachán.

Para llegar hasta aquí, al lugar del "Couto", Taboexa, si vienes por la autovía "Rías Baixas" de Vigo a Ourense, sales , después de Porriño, en el nudo de enlace "Batalláns- Vilacoba" y a la derecha hay una señal que te anuncia que ya estás en Taboexa. A unos pocos metros te encuentras con esta magnífica casa antigua, restaurada, convertida hoy en "Casa Rural y Museo" administrada por su propietario, natural de esta parroquia, Manuel Rodríguez Alonso.
"Casa da Feira". Casa Rural y Museo
Su gerente le puso el letrero de "CASA  DA  FEIRA", porque se celebraba en este contorno una feria. Gerardo Álvarez Limeses, en su obra "Geografía del Reino de Galicia", afirma escribiendo sobre esta parroquia: "Tiene en construcción una carretera que cruza el barrio de la Carresqueira. Antiguamente se celebraba en ella una feria mensual los días 10, pero ya ha desaparecido". No estoy de acuerdo con Limeses en este sentido, porque me acuerdo ir a esta feria. Tenía yo 10 años. Había una pequeña "carballeira" y el recinto era pequeño.Tengo la idea de que la feria ese día fue muy pobre, quizá fuera la última. Esto sería sobre el año 1943.
La que prosperó un largo tiempo fue la  feria de Lira, que se celebraba el día 5 de cada mes.. El recinto era muy grande, y acudía mucha gente.
Pero la que más me gustaba era la feria de Ponteareas, que se celebraba todos los días 14 y el último sábado de mes. ¡Esa sí que era feria!. Rafael Sánchez Bargiela la describe magistralmente en su obra "Percorrido pola Historia de Ponteareas", en la página 29.. Lo que más me gustaba a mi, la recuerdo desde niño, era contemplar el propio recinto ferial en donde estaban a la venta un sin fín de animales de todas clases. Al salir de este recinto, vendedores anunciaban su mercancía cantando. Algunos ciegos recitaban historias acompañando con melodías de guitarra o zanfoñas. Pero lo que más me atraía era "la suerte del pajarito; un señor tenía una pequeña jaula colgada de un palo con un pajarito dentro, parecido a un canario.Había que ponerse a la cola, le pagabas al señor, el pajarito miraba para la moneda, después te obsevaba de arriba abajo, iba al montón de papelitos, con su pequeño pico cogía uno, y te lo entregaba; en él  estaba escrito lo que más o menos te ocurriría en la vida, A mí, sin embargo, me acertó. Decía que me casaría y tendría tres hijos. Fui sacerdote, ejercí el ministerio veinte años, pero al final me secularicé y tengo tres hijos, tres nietos y otro en camino.
Perdonadme os cuente estas vivencias. Son del pasado. Nunca más se van a repetir..
Al estar el "Lugar do Couto" en la ladera de los montes Castro do Couto, Tambo y Esperón, está en forma ovoide y no se puede mostrar una foto panorámica del mismo. en su totalidad.
Una cosa es observarlo desde la carretera y  otra contemplarlo a pié, camino a  camino, casa por casa.
Hoy en día es una amalgama o unión  de las Edades Media, Moderna y Contemporánea.


Al lado de la carretera que lo atraviesa, se pueden contemplar casas nuevas de hoy, otras antiguas rehechas, que lucen mejor que las nuevas, y entre ellas, otras de la Edad Moderna en derrumbamiento.Las hay también de la Edad Media, que, con sus paredes desnudas, son testigos de aquel aguante y sufrimiento de los campesinos de esta tierra ante el poder y abuso de los Señores feudales.


Comienzas  a andar por los caminos de cada barrio y a observar todos los recodos  y parece que el murmullo de las tres Edades te susurran a un mismo tiempo.

En el barrio de "Os Píos" se juntan los manantiales de su propio regato con el de las fincas de Peilán, que pasan por la contrapuerta de la siguiente foto.

Más adelante se juntarán a estas aguas los manantiales de A Cabreira, Adreira , Rubial, y formarán el río Mendo. que pasa por Leirado, Fiolledo y desemboca en el Miño en Oleiros. Que quede constancia, pues, que el río Mendo nace en Taboexa..
En esta parroquia también nace otroro río, "O Xuliana". Su manantial,  en la ladera Sur de San Domedio, pasa por Rubiós, Tortoreos, Liñares, y desemboca también en el  Miño, cerca de San Pedro da Mámoa, hasta donde llegaba Taboexa.


Si es curiosa esta foto no es menos la fachada, que se muestra a continuación .


Al mismo tiempo que recorres los barrios, hablas con los vecinos y te cuentan historias, que parecen leyendas de pueblos.. Afirman que hubo en este lugar do Couto: Un Juzgado, una  Carcel, un "Monte da Forca" y un Concello. Quedas asombrado y con una sonrisa de duda. Pero, al investigar, te das cuenta que están en lo cierto. Ellos por tradición oral, generación trás generación, fueron manteniendo estos recuerdos hasta el día de hoy...
Me encontré con los escritos del famoso militar-escritor Ávila y la Cueva, quien dejó de escribir en el año 1840 y parece que falleció en 1850. Escribiendo sobre Taboexa dice:: "Y hai en el lugar del Couto juez propio, para lo contencioso de ese Lugar, para lo político depende de Salvatierra, y el resto tanto para lo contencioso como gubernativo depende de Salvatierra".

¡Amigos!Ya no es tan leyenda. Ávila y la Cueva afirma que había, no que hubiera. Luego, en el año 1840 regía todavía en lo contencioso un juez propio en este lugar "do Couto". Y, si había juez, también existiría Cárcel y el  "Monte da Forca". Sobre todo en aquellos tiempos, en que existía la ley del talión: "ojo por ojo y diente por diente"y "a quien hierro mata a hierro muere".
Por tradición oral, los vecinos señalan estos edificios. como Juzgado, Cárcel y Monte da Forca .

O Xulgado
O Cárcere

Monte da forca
Para proseguir es conveniente repasar la historia.
En los años 1075-1128, Pedro Froilaz, primer Conde de Traba, fue un personaje fundamental en la historia de Galicia, principalmente por habérsele encomendado la educación del futuro rey Alfonso VII y por la colaboración con el Obispo Xelmírez en la política gallega de aquella época. Poseía media Galicia. En su testamento dejó villas, bienes y posesiones a las Iglesias de Santiago y Mondoñedo. Está sepultado en el  panteón real de las reliquias de la  Catedral de Santiago.
Su hijo, Fernando Pérez de Traba, 1095-1161, segundo Conde de Traba, se casó con la  condesa Sancha González, de la que tuvo dos hijos, María Fernández de Traba y Gonzalo Fernández de Traba.
Se amigó con Teresa de León, condesa de Portugal, de la que tuvo tres hijas, Teresa, Sancha, y Urraca Fernández de Traba. Las dos hermanastras María Fernández de Traba y Urraca Fernández de Traba firman juntas documentos de transación y donación de algunos de sus bienes.
Como es de suponer, el rei Alfonso VII, compañero de estudios y de infancia, le daría a su amigo Fernando todo lo que pudiera en Galicia...
Los Condes de Traba eran los Señores feudales de toda esta zona  y cobraban las rentas de  Taboexa. Tenían su Castillo en Ribadavia. Y es posible tuvieran un "Pazo" al lado de la capilla de San Vicente, porque existe un barrio llamado "Viña do Pazo". De esto hablaré en la segunda parte. Los de Taboexa les llamaban el Señorío de Ribadavia.
Hay una nota de Ávila y la Cueva, al escribir sobre la parroquia de Setados, que dice:: 
"La Condesa Doña María y Doña Urraca Fernández dieron a la Iglesia de Tuy la mitad de la de Setados, cuya donación aprovó después Martín Arias en 10 de Mayo de 1241".
Estas dos condesas eran hijas de Fernando Perez de Traba


Es posible que las condesas Doña María y Doña Urraca donaran también al Obispado de Túi, el Pazo de los Condes de Traba , sito en el barrio dos Píos, del que la capilla de San Vicente formaría parte..
El caso es que los Condes de Traba, al emparentarse con otros fueron perdiendo el apellido, a través de los siglos, prevaleciendo por fin "los Sarmiento, tanto en Ribadavia como en Salvaterra. Los Sarmiento de Ribadavia eran quienes cobraban las rentas de Taboexa. Los Sarmientos de Salvaterra llevaban lo contencioso y administrativo, excepto en el lugar del Couto, en lo contencioso, que como dije, tenía juez propio.
                                                            ================
Siguiendo la historia....En el año 813 aparece el sepulcro del apóstol  Santiago el Mayor, aunque hay quien opina pudiera ser el de Prisciliano. Ambos fueran decapitados.
En 829 se levanta  la construcción de una iglesia por orden de Alfonso II el Casto.
La construcción de la actual Catedral se inició en 1075 bajo el reinado de Alfonso VI y el patrocinio del Obispo Diego Peláez. Pasó por varios maestros. Por fín la terminó el Maestro Mateo con el Pórtico de la Gloria. Fue consagrada en 1211 por el arzobispo Pedro Muñoz en presencia de Alfonso IX.
Al final del siglo IX se extiende la noticia del hallazgo del Sepulcro de Santiago por la Europa Cristiana y comienzan las primeras peregrinaciones.
En el siglo XI el número de peregrinos aumenta. Guiados por la estela de la Vía Láctea, llegan al Sepulcro de Santiago, que lo denominan "Campus stellae" que degenerará en el término "Compostela".
A principios del siglo XII  el número de peregrinos era tal, sobretodo portugueses y franceses, que llevó a los reyes de España y Francia a erigir en Galicia conventos de Bernardos y Templarios para defenderlos del acoso de ladrones y maleantes.
¿Quienes eran los Templarios?. Una Orden fundada en 1118 por nueve caballeros franceses liderados por Hugo de Payeus, trás la primera Cruzada. Su propósito original era proteger las vidas de los cristianos, que peregrinaban a Jerusalén Vestían manto blanco con una cruz roja..
Partieron de Francia y se dirigieron a Los Santos Lugares de Jerusalén y se establecieron en los terrenos adyacentes al templo del rey Salomón con el permiso del rey Balduino II. Allí permanecieron diez años. Quizá de ahí les venga el nombre de "Templarios". Se dice que estaban allí para defender los Santos Lugares. Otros afirman que llegaron a minar los cimientos del Templo de Salomón en busca de tesoros, que entregaron al rey de Francia a su regreso, dando fin a la misión que les había encomendado
Eran mitad monjes y mitad guerreros. Dominaban la esgrima. Eran fuertes en el campo de batalla. Pero lo que más les caracterizaba era la ilusión que tenían por la cultura e investigación.
Según afirma Santiago Lorenzo Sacco en su obra Galicia Mágica: "LLegaron a poseer el mayor imperio de la época. Fueron los inventores ..... de los cheques bancarios. Se constituyeron....  en banqueros de reyes y papas, protectores de viajeros y peregrinos, padres de múltiples construcciones y especialmente la orden iniciática más importante de su tiempo".
"El rey de Francia, Felipe el Hermoso, muy adeudado con los caballeros templarios, elevó al papado al  arzobispo de Burdeos covirtiéndole en el papa Clemente V, con la condición de que le ayudara a acabar con la Orden del Temple, pues temía su poderío y ambicionaba sus riquezas".
"Y efectivamente, con la bula del 3 de Abril de 1312 el papa Clemente V los condenó como herejes. El Temple fue eliminado y su último Gran Maestre Jacques de Molay, terminó sus días quemado en la hoguera en la plaza de Notre Dame".
Muchos de los monjes templarios ingresaron en otras Órdenes, sobretodo, en la de Calatrava. Hay quien opina    que es la sucesora del Temple.
Iglesia de Leirado
Al observar esta iglesia, con su torre tan alta, parece que adolece de algo. Le falta el convento de la Orden Templaria, que estaba añadido a ella, construido quizá a mediados o finales del siglo XII. La parroquia de Taboexa limita con la de Leirado por la parte Oeste.
A principios del siglo XIII eran muchos los peregrinos que acudían al Sepulcro de Santiago de Compostela.
Los portugueses, en vez de dar el rodeo  por Túi, atravesaban el río Miño en barca y recorrían Taboexa para dirigirse al convento de los Bernardos de "A Franqueira". Aún hoy se ven pasar peregrinos por aquí, hacia Santiago, o en vísperas de las romerías a la Virgen de la Franqueira.
En la Franqueira había el monasterio de los Bernardos en donde los peregrinos pasaban la noche y eran atendidos por los monjes.
Ávila y la Cueva escribiendo sobre la Franqueira y Leirado, dice:
"Tiene un reducido Monasterio de Monges Bernardos, cuya Iglesia es la que tiene de parroquia, y en ella se venera con muy especial culto una devotísima y antiquísima imagen de Nuestra Señora de la Fuente y también de la Franqueira". Y escribiendo sobre Leirado, al final de todo, dice: Antiguamente tuvo un Convento de Caballeros Templarios".
Y en Taboexa es posible existiera también un convento de Caballeros Templarios.

Antigua "Freiría" de Taboexa
Quizá esta casa, reformada por la atual propietaria Olga Gómez Lorenzo, natural de Vigo, fuera el antiguo convento de los Caballeros Templarios de Taboexa. Pertenece al barrio de "Os Píos" pero toda la parroquia le llama la "Freiría", de Freires, Frades, Monjes.
Habitación

Así como en el barrio "Das Barreiras" hay un lugar, que toda la parroquia reconoce como "A Rata", del que escribí en la entrada "Romanización en Taboexa", de Ratis,is que significa barca pequeña, en donde afirmaba que los romanos tenían una industria maderera, en donde se hacían barcas, carros, baldes y doliums de madera, que posiblemente tuvieran un gran éxito de venta en el Comercio de Braga. Todas esta piezas llevarían grabada la fabricación de orígen "In Tabulela Factum".Por eso el rey Teodomiro y el Obispo San Martín Dumiense conocían a Tabulela-(Taboexa) en aquel entonces y la inscribieron como parroquia entre las primeras 15 de la Diócesis de Túi en "Parroquiale Suevorum".
Del mismo modo, a esta casa de la foto, sita en el barrio "Dos Píos", la parroquia sigue llamándole "A Freiría", porque en ella hubo "Freires", que posiblemente procedieran del convento de Leirado. Estoy viéndolos pasar por el "Lugar do Couto", montados en hermosos y robustos caballos. Su misión era acompañar a los peregrinos hasta el convento de los Bernardos de "A Franqueira". Les cobrarían por ello. También exigirían rentas a los campesinos de esta parroquia.

Escaleras desde el Bajo a la estancia superior

Chimenea a través del muro
Yo ya conocía el interior de esta casa. Mi esposa y yo somos amigos de Olga desde hace casi 20 años.. En la reforma conservaron las paredes tal como eran. En la foto podeis observar unas escaleras antiquísimas que del bajo nos llevan a las dependecias de arriba. Tanto en el bajo como en la parrte superior se observan solo paredes de piedra.
Chimenea



La cocina estaba instalada en la parte derecha de la estancia de arriba y las chimeneas eran tres oquedades como las que veis en la foto. En la parte interior hay en cada una de ellas una piedra sobresaliente..
Cocina
Las piedras que sobresalen coinciden con sus respectivos agujeros en la pared a modo de chimeneas.Ese sobresalido facilitaba la expulsión del humo.


Esta era una de las fachadas de la casa y puerta de entrada. En el dintel hay grabaciones ilegibles. Fue una pena que  para limpiar la piedra usaran máquinas a presión  en donde había grabados. Tanto en el exterior como en el interior fueron casi todos demolidos. Solamente se conservaron en parte dos grabados, que voy a exponer, por ser la piedra más dura. Y digo en parte, porque se consevó la grabación interior, la más profunda, pero la exterior fue deshecha.

 Este es el único símbolo que se conserva de los Templarios. Las partes extremas dela cruz quizá fueran devastadas por la máquina a presión, quedando únicamente la parte interior. Y eso gracias a ser una piedra dura.
   No tuvo tanta suerte este terminal. Según afirma la propietaria tenía  grabada la "cruz de 5 puntas" pero al ser una piedra más blanda, se borró casi por completo. Al hablarme Olga de la estrella de 5 puntas, me vino a la memoria  que era uno de los  simbolismos de la Orden de Calatrava.Esta piedra sobresale de la pared al inicio de las escaleras, la de arriba, con grabación legible, está al final.

Es posible que la dependencia que veis al fondo fuera la caballeriza, a unos 20 metros . Pues la bodega la tenían en el bajo de la casa, en donde se pueden observar restos de un lagar.

Hacia la parte Norte contigua a la casa hay unas ruinas , que apenas se perciben en la foto No es de extrañar fuera la prolongación del convento.
Abolida la Orden de los Templarios, la mayor parte de sus caballeros formaron parte de la "Orden de Calatrava"
"ORDEN  DE  CALATRAVA" = Orden militar y religiosa, fundada en el Reino de Castilla, en el siglo XII por el abad Raimundo de Fitero, con el objeto inicial de proteger la villa de Calatrava, ubicada cerca de la actual Ciudad Real. De aquella no existían ejércitos regulares. Reunieron, entre monjes y soldados sobre unos 20.000, ante lo cual, los árabes rehusaron entrar en batalla.
Eligieron como primer Maestre a D. García. Vestían hábito blanco y una cruz negra. Más tarde la cambiaron por una roja, y a partir del siglo XIV por una cruz griega  con flores de lis en las puntas.
A partir de 1228 disponía ya de tierras y castillos, con un señorío feudal sobre miles de vasallos.
Al ser abolida la Orden Templaria, los conventos de Leirado y Taboexa quedaron vacíos. No me extraña fueran ocupados por los caballeros de la Orden de Calatrava, que posiblemente fueran los mismos monjes templarios de antes.Digo esto porque seguían siendo necesarios para defender a los muchos peregrinos que acudían al Sepulcro de Santiago.
Si estuvieron también en Taboexa tiene sentido lo que manifestó la propietaria de la "Freiría", que en la primera piedra sobresaliente, al subir las escaleras, (ver foto más arriba), había grabada "una estrella de 5 puntas", uno de los símbolos de la Orden de Calatrava. Es decir en la piedra de arriba símbolo de los Templarios, y en la piedra de abajo ilegible símbolo de la Orden de Calatrava.
Y también se explica la fecha grabada en la cocina, que veis arriba. De aquella, apenas había peregrinos.
La Galicia feudal se había extinguido en cierta manera, dando lugar al "Estado Moderno, representado por las coronas de Castilla y Aragón unificadas. Los campesinos, aunque apenas se metieron con la Iglesia,  no veían con buenos ojos les siguieran cobrando diezmos y rentas.
Por otra parte se empezaba a formar un ejército español, que a principios del año 1800 estaría ya en activo. Los condes buscaron en él los mejores puestos. Y los caballeros de  ambas órdenes Templarios y Calatravos hallaron también cabida en el mismo.
Por eso dejaron en la cocina de Freiría la fecha grabada: "AÑO  DE  + (CRISTO) 1757. Los Caballeros de la Orden Templaria y los de la Orden de Calatrava se iban al ejército español. Era la fecha de la despedida.
Y aquí termino esta entrada. Al tener más cosas que contar sobre el "Lugar do Couto" opté por dividirlo en dos partes para que no se hiciera tan latoso. Pronto publicaré la "Segunda Parte".


                    

 










lunes, 9 de enero de 2012

"O CAMBRA" D. JOSÉ DOMÍNGUEZ FORTES


                                     "O CAMBRA" D. JOSÉ DOMÍNGUEZ FORTES.


Esta é a casa de Altamira. Comprouna e reformouna , hai pouco, o novo dono Antonio Alén Otero. A súa "lenda" é tan antiga como o Monte Castro de Altamira.. Os romanos esixían ós galaicos que baixaran do monte. Pouco a pouco se foron convencendo que tiñan que facelo para cultiva-la terra, e evolucionar. Pero esta familia, moi agarimada  ó lugar,  nono fixo. Ficou alí. Fitaban para as contruccións das casas que  se construían abaixo , e procuraban face-lo mesmo coa súa chabola..Dende o século IV ata  o XVIII mais ou menos foron aguantando así..
Ata que no ano 1752 o pai de Norberto da Cambra edificou unha mansión preciosa, cunha galería ó poñente dun estilo de columnas de pedra, tan bonita, que eu, de cativo, moitas veces quedei fitando para ela. A casa antiga quedou para cortes de animais.
Norberto casou con María Rodríguez, e tiveron un fillo Domingo da Cambra, que casou con Bibiana Rodríguez, e deles naceu D. Juan Antonio Cambra o 29 de Decembro de 1805.
O constructor gravou  no lintel da porta "AVE MARÍA PURÍSIMA, ANO DE 1752". Daquela había unha gran publicidade a favor da Inmaculada Concepción da Virxe María. Os cregos pregaban a cotío sobre o tema. A xente chegou a saudarse coa frase "Ave María Purísima". Esta ambientación perdurou ata a difinición do Dogma por Pio IX o día 8 de Decembro de 1854., en que afirma que a Virxe foi preservada inmune de toda mancha de culpa orixinal no primeiro instante da súa Concepción.
D. Juan Cambra Rodríguez casou con Benita Rodríguez Rodríguez, e tiveron unha filla Josefa Cambra Rodríguez, quen casou con Juan Antonio Domínguez y Domínguez, e tiveron un fillo MANUEL DOMINGUEZ CAMBRA, que foi o pai de D. José, o crego de quen estou escribindo.

Esta casa tamén tén a súa historia. Herdena da miña tía Herminia Rodríguez Fortes, que era prima carnal de D. José Domínguez Fortes.. Non sei por qué, debeu ser un alcume, aínda hoxe lle chaman a casa das "Cascoñas".
Pedro Rodríguez casou con María Rodríguez, naturais e veciños de Taboexa, e tiveron un fillo Manuel Rodríguez Rodríguez., quen casou en Barcela con Rosa Estévez Rodríguez, filla de Antonio e María Jacinta.
Alí en Barcela tiveron a primeira filla Carmen. Pero ó pouco tempo viñeron para esta casa, que sería propiedade dos pais de Manuel. E naceu nela  axiña un neno,o 17 de Xuño de 1835, a quen lle puxeron por nome Ambrosio, que foi para o Seminario de Túi, chegou a ser crego, e viviu sempre nesta parroquia., falecendo o 27 de Xullo de 1912.
A súa irmá Carmen Rodríguez Estévez casou con Manuel Fortes Gregores, desta parroquia, o 10 de Xuño de 1857, e tiveron 5 fillos, ENCARNACIÓN FORTES RODRÍGUEZ, a nai de D. José, Ambrosio, Laureano, Claudina e Manuel..
Pois MANUEL DOMÍNGUEZ CAMBRA casou con ENCARNACIÓN FORTES RODRÍGUEZ  o 6 de Febreiro de 1884. Ó pouco tempo tiveron un fillo, que naceu  en ALTAMIRA o 15 de Maio de 1884, e puxeronlle por nome JOSÉ.
Ós catro anos en 1888 morre Manuel e queda víuva Encarnación con 24 anos de idade. Non sei se José chegaría a coñecer seu pai.

¡Cantas veces sobiría e baixaría estas escaleiras antiquísimas o pequeno José! Escaleiras feitas nunha rocha.

O 7 de Maio de 1892 Encarnación casa en segundas nupcias con Jerónimo Rodríguez Álvarez, natural de Rubiós. Tiña José 8 anos.
Tiveron tres fillos, Ambrosio, Manuel e Consuelo, pero esta neniña, que nacera o 9 de Marzo de 1898 morreu ó dia seguinte, E a nai, Encarnación finou tamén o 3 de Agosto do mesmo ano de derrame cerebral..
Tiña José 14 anos. Meu tío Manuel Míguez Troncoso tiña os mesmos anos que José. Os dous eran moi amigos. Estounos vendo chorar xuntos no enterro de Encarnación.
Sería, entón, cando o irmán da súa avoa Carmen, Ambrosio Rodríguez Estévez, crego, pensou en levalo ó Seminario de Túi a estudiar. Como José e meu tío Manuel eran tan amigos, falou cos dous, e expúxelles a idéa. Ensinounos perante dous anos na súa, chamada así pasantía, iniciándoos no latín e formándoos no que podía. Os dous rapaces xa estudiaran na escola da Baldeira as catro regras, aprenderan a ler e escribir, historia , e xeografía, é dicir, os primeiros ensinos.
Foron para o Seminario de Túi, en Outubro de 1900, e alí coñeceron ós tres sobriños de D. Evaristo Senra Martínez.
Esta é unha foto familiar coa banda de música popular de Rubiós. De esquerda a dereita, Carmen Rodríguez Estévez,  a avóa materna de D. José, seguen Ambrosio e Manuel, os dous fillos de Jerónimo, seu pai está abaixo entre ós músicos, Claudina de blanco e o seu esposo Manuel detrás dela, o rapaz debe ser un músico, segue Ambrosio e Laureano e D. José Domínguez Fortes, ordenado de subdiácono, aínda non era crego, e ó seu lado D. Ambrosio Rodríguez Estévez, o irmán de Carmen, o seu tío avó Ós demais non son quen de recoñecelos.
Digo que esta foto é do 1910, por estar Claudina vestida de blanco.Pois a partir de aquí aconteceron mortes imprevistas na familia, que causarían moita dor a  D. José.
O día 9 de Xaneiro do ano 1911 morre Carmen, a súa avóa materna por mor de queimaduras graves. Estaba na lareira a carón do lume, quedou dormida e as lapas prendéronlle na roupa. Tiña 83 anos.
No día 5 de Maio do mesmo ano 1911 falece o seu tío Ambrosio, nos Píos, ós 46 anos.
O día 2 de Maio do ano 1912 finou en Rourís o seu avó materno, o home de Carmen, tamén ós 83 anos.
No 27 de Xullo do mesmo ano 1912, finou o seu tío crego D. Ambrosio, o irmán de Carmen, ós 78 anos.
E o 13 de Xuño de 1913, falece dun ataque cerebral o seu tío Manuel, o marido de Claudina.
Por iso digo que a foto debeu ser tomada antes, no 1910. Hai un pouco de alegría nela. Claudina vestida de blanco E o demostra mesmo a a persoa que está a esquerda de todo, que ten que ser Carmen.


Na folla que tiñann que cubrir para o Bispado, chamada "Censo do Clero", escribe D. José
"Nací el 15 de Mayo de 1884 en el lugar de Altamira, Taboeja, Tuy, Nieves, Pontevedra. Bautizado el 18 de Mayo. Confirmado el 8 de Mayo de 1885.
Estudié 2 años en una pasantía y 3 años de latín en el Seminario de Tuy. Tres años de Filosofía. Cinco años de Sagrada Teología. Ordenado de Subdiácono en 1910, Diácono y presbítero en 1911.




En el mes de Enero de 1912 fui nombrado cuadjutor de Barcia de Mera en el arciprestazgo de Montes, cargo que desempeñé hasta el mes de Junio de 1914, teniendo que retirarme a mi casa por enfermo.
En primero de Junio de 1915 fui nombrado cuadjutor de San Salvador de Leirado, cargo que desempeñé hasta el primero de Enero de 1923 en que se me confirió el título de Cuadjutor de Taboeja."


Este crego, D. Manuel Pérez Martínez, foi o párroco de Leirado, onde D. José estivo de Cuadxutor. Eu coñecino de rapaz. Faleceu no 1951, e os maiores recordarán a traxedia no seu velorio na casa rectoral. Non se apontoaran as trabes, e ó acudir tanta xente, o piso afundiuse e todos co cadaleito foron a parar ó soto. Por sorte só houbo feridos leves. 
Pero é posible que en Taboexa naide saiba, que este crego era poeta, e que editou, daquela, un libro de poesías, titulado "Margaritas Silvestres". Tiña un irmán que era párroco do Rosal.
Cando faleceu D. Evaristo Senra Martínez, quedou D. José de encargado hata o 21 de Agosto de 1925  en que se "se lle expediu o título de Ecónomo".


É curioso, que D. José o escribi-los cargos de Barciademera e Leirado dí que foi "nombrado...", pero ó falar de Taboexa dí que recibiu "o TÍTULO de cuadxutor e máis tarde o TÍTULO de...ecónomo...". De feito, quere expresar que ó ser nomeado para Taboexa era algo especial, unha distinción, UN TÍTULO, como se fora a continuación do "Beneficio Curato", que tiña a parroquia.
Nas escaleirs, que soben a igrexa, foi sacada esta foto. Os nenos da cataquese con D. José. Ahí estou eu, arriba de todo, o cuarto a partir da dereita. A mín tíñame certo aprecio. Sería, porque se acordaba de meu tío crego.Cando lle contestaba ás preguntas, na catequese, sempre me daba un can, e ós outros unha cadela. Había unhas moedas de cobre de 10 e 5 cms., que se chamaban comunmente perra grande e perra chica, pero en Galicia chamabámoslle can e cadela. Cando tiña eu 3 anos corría cunha cadela na mán ata o camiño para mercarlle ó panadeiro unha barra de pan..

A capela de San Mamede estaba derubada. D. José,escribe no 16 de Xullo de 1919 ós veciños de Taboexa, Rbarteme, Batalláns, Vilacoba e Guillade, emigrantes en Lisboa, para pedirlles unha colecta para o seu arranxo. Vai dirixido este escrito a:
D.Caitano Eiró Rodríguez , D. José Alonso Rodríguez, D. Evaristo Davila Gil, D. Perfecto Melón, D. Manuel Fortes Rodíguez -seu tío-, D. Manuel Rodríguez e D. Francisco Vidal Carrera.. Todos eles empresarios e moi ben situados ecomicamente.
Teño que resumi-lo escrito, por ser longo, pero vou citar este parágrafo:
"El pueblo, que agradecido al Santo Mártir vió arrasados los viñedos de las parroquias vecinas, conservándose por ahora intactos los nuestros, estimará el generoso desprendimiento de sus hijos, residentes en esa capital, cuyos nombres retumbarán a la altura de 800 metros sobre el nivel del mar, puesto que publicaremos sus nombres y sus limosnas".


D, José herdou da súa bisavóa paterna unha casa co seu eido, na Moreira, que pouco a pouco foi arranxando. Pois na casa, onde nacera, vivía o seu padrasto Jerónimo Rodríguez Álvarez, e anque os seus medio irmáns Ambrosio e Manuel .xa eran maiores, o seu padrasto xuntárase cunha portuguesa, Xuana Barreiro Pereiro, natural de Loureda, concello de Arcos, Portugal. Xa tiñan daquela, no ano 1920, dous fillos, Marcelina , de 8 anos, e José, de 5. Pero D. José endexamáis lles virou as costas, máis ben lles axudou económicamente, e chegou a casalos. Socorreu cos Santos Sacramentos ó seu padrasto na hora da súa morte e chega a escribir na partida de defunción, que morrera devotamente. Faleceu o 7 de Agosto de 1933. Xuana finou o 4 de Febreiro de 1963, ós 83 anos, un día de unha gran nevarada. Homes con pás foron saca-la neve do camiño para que poidera pasa-lo cadaleito.


D. José, unha vez superado o sufrimento do pasamento dos seus familiares, vivía tranquilo e feliz nesta súa casa da Moreira. Despois da morte de D. Evaristo Senra, sentíase orgulloso de haber obtido o título de Ecónomo de Taboexa, segúm él mesmo expresa.Tódolos anos no 19 de Marzo, día de San José, invitaba a toda a súa familia.
Unha de tantas xuntanzas familiares..Vemos sentados a Miguel dos Píos e a súa dona Concepción, a nai de Miguel, María alonso Rodríguez, D. Luís e asúa muller Luisa, detrás D. José.Tamén aparecen , arriba, Jerónimo. o padrasto de D. José, coa súa muller Xuana e os dous fillos José e Marcelina.Endexamais lle viraou as costas a Jerónimo por xuntarse con Xuana. Na parroquia haberá familiares que recoñezan o resto das persoas que pousan nesta foto. Agradeceríalles mo comunicaran..
Todo ía ben se non fora que grandes acontecementos políticos estaban sucedendo, non só en España, senón tamén en Francia e outros países..
A Fronte Popular de España, unha coalición formada por republicanos de esquerda, socialistas e comunistas, formada no ano 1935, ganou as elección celebradas o 16 de Febreiro de 1936. Buscaba reformas sociais en sentido progresista, e manteuse no goberno ata a fín da guerra civil no 1939.
A Sociedade necesitaba un cambio. Francia e outros países seguían a mesma política.
O problema foi que Rusia, deseosa de extende-lo seu comunismo por toda Europa, escolleu este intre para comezar por España.
 Entón, a Igrexa viu no movemento comunista ó mesmo demo, os burgueses, liberales e terratenentes crían estaban en perigo os seus bens. Os militares e monárquicos pensaban o mesmo.
E sucedeu o que todos sabemos , a terrible e innecesaria Guerra Civil Española, que comezou o 17 de Xullo de 1936 e rematou o 1º d e Abril de 1939. Bando Republicano contra o Bando Sublevado.
Bando Republicano: constituido polo entón goberno lexítimo de Eapaña: A fronte Popular  e unha coalición de partidos marxistas, republicanos e nacionalistas, apoiados polo movemento obreiro, os sindicatos e demócratas constitucionais.
Bando Sublevado: Gran parte do alto mando militar, apoiado polo partido fascista Falanxe Española, Igrexa Católica e a dereita conservadora: monárquicos, burgueses, liberales, aristócratas e terratenentes.      
Todo isto ven a conto, porque esta guerra foi para D. José un terrible pesadelo e a causa da súa morte temperá.
En Taboexa, como en todas partes, existían células comunistas, e milicias formadas polo "Pisas", Jesús Rodríguez García, según documentación recollida na obra "O Ruído da Morte de Ángel Rodríguez Gallardo, catedrático na Universidade de Vigo.
Jesús Amante cursou estudios en Madrid, e obtivo o Título de Perito Agrónomo. Casouse alí e tivo dous fillos, que, por certo, estiveron hai pouco nesta parroquia para coñecer as súas raíces por parte de seu pai. Metido xa en política, foi enviado a Taboexa e Salvaterra  por altos mandos marxistas, como xefe de milicias desta bisbarra.. Fronte ó Centro Cultural e de Interpretación do Patrimonio, pola parte Norte, tiña unha casa onde daba mítins. Uníuse ó alclade de Salvaterra, quen xa dera ordes o 23 e 25 de Xuño para a requisa de armas.O tenente alcalde José Domínguez González, Jesús Amante Rodríguez García "O Pisas" e Germán Alonso, foron quen de dirixir esta obriga. Jesús Amante contaba tamén en Taboexa con milicianos formados por él, como Manuel Estévez e outros máis.
Así as cousas, viñeron a Taboexa pola tal requisa de armas.. Eu que apenas tiña tres anos non me lembro, pero según conta miña irmá levaron da nosa casa unha escopeta e uns prismáticos. Jesús, falando en castelán con acento madrileño, dicíalle a miña avóa, que choraba, "no te preocupes, yo te los llevo, yo te los devolveré"
Andaban espallados pola parroquia. Un miliciano de Fiolledo foi pola Moreira, e pediulle a escopeta a D. José, quen cometeu a imprudencia de enfrontarse, collelo pola camisa e  esgazarlla.¡Moi caro lle custou!. Isto ocorriu o 22 de Xuño. Ó dia seguinte varios, armados de escopetas, viñeron a por él e levárono detido ata o Concello de Salvaterra. Pero mellor volo conte D. José.


Este é un borrador dunha instancia que D. José envía  ó Auditor de Guerra da Coruña, co gallo de salva-las vidas de José Perez Fernández, que estaba na Prisión Central de Burgos, 3ª Brigada, e  de Manuel Álvarez Domínguez, prisioneiro na de Figueirido. A Data deste escrito é a do 22 de Novembro do ano 1940, case nas vésperas da súa morte, que ocoreiu o 2 de Febreiro de 1941.
Coincide D. José co que escribe Angel Rodríguez Gallardo na súa Obra "O Ruído da Morte". Dice así:
" El 23 de Julio de 1936 fuí detenido y conducido por unos cuantos indivíduos, armados de escopetas, a Salvatierra de Miño, con el pretexto de que en la noche anterior había herido a un camarada marxista, haciendo resistencia a la entrega de armas, -lo que fue mentira-, para comparecer ante el Comité Comunista y responder de este delito, que se me imputó. Por lo cual estuve preso cuatro días y tuve que dar la cantidad de 2·000 pesetas, aparte de otros robos y daños ocasionados en mi casa y en la casa rectoral de esta parroquia"
"Y , al llegar cerca del sitio referido, Ayuntamiento de Salvatierra, una chusma de milicianos pretendió asesinarme, lo que hubieran llevado a efecto si no intervinieran José Perez Fernández, que se halla en la Prisión Central de Burgos 3ª Brigada, y Manuel Álvarez Domínguez, que se halla en la de Figueirido- Pontevedra. y debido a ello no fui maltratado ni molestado de palabra.
Y, como todos los encausados en el movimiento marxista de Salvatierra de Miño han sido puestos en libertad, menos éstos, como sacerdote, el más perseguido y vejado de este Obispado, por defender la Fe y nuestra querida Patria, en agradecimiento a esta acción heroica.
Suplica a V.E. se digne ordenar, que éstos, a que me he referido, gozen lo más pronto posible de los mismos previlegios que los demás encausados.
Es gracia....... Taboeja 22 de Noviembre de 1940. Firma: José Domínguez Fortes.
Din que estos dous, que salvaron a vida a D. José eran de Parderrubias. Hai quen afirma, que foi o "Pisas" quen se opuxo: "Aquí no se mata a nadie. No hay órdenes de matar a nadie". Para mín non era mala persoa.  Jesúa Amante. Tocoulle vivir naqueles tempos. Se fora hoxe, ó mellor chegaría a ser un gran político. Tiña unha irmá  Carolina Rodríguez García, casada cun zapateiro do barrio da Ponte en Ponteareas, Marcial García Pita. En Taboexa ten parentes, e deixou unha filla, fóra do matrimonio, que aínda hoxe vive. Foi collido prisioneiro e fusilado en Túi.
D. José , como é natural, sofriu unha gran conmoción polos graves aldraxes sufridos en Salvaterra de Miño Perante os case tres anos da guerra andou polos montes para esconderse e dormía nas casas dos veciños.  pola noite. Tiña medo viñeran a por él. Había os famosos "Paseos", que tan ben detalla Ángel na súa obra "O Ruído da Morte", reféríndose ó que pasou nesta nosa zona.. Petaban á porta e dicíanche: "queremos falar contigo, ven a dar un paseo connosco" Se facías caso, o día seguinte aparecías morto nunha beirarrúa.
Eses tres anos de sufrimento causáronlle a D. José unha grave depresión. Entón, non se coñeciá ben esa enfermidade, e os médicos recomendábanlle repouso.
Escríbelle ó Bispo de Túi, perdíndolle permiso para ir a Lisboa  a pasar unha tempada co seu primo Miguel para repousar e ver se melloraba.

O primo era Miguel Fortes Alonso, o Sr. Miguel dos Píos, como todos lle chamaban. Foi a Lisboa, pero non lle serviu de nada. A depresión era moi grave e de aquela non había medicamentos apropiados; foino apretando cada vez máis ata que o corazón non poido aguantar e deu os últimos latexos o día 2 de Febreiro do ano 1941 as 11 da noite, na súa casa da Moreira.
É digna de mostrar aquí  a notificación do seu pasamento, que fai o Arcipreste, o entón abade de Vide:





Os seus restos descansan neste panteón , propiedade de D. Juán Cambra Rodríguez, o seu bisavó pola parte paterna. É posible que non lle dera tempo a construi-lo seu propio panteón, no Cemiterio.. A morte sorprendeuno no mellor da súa vida. De todas maneiras é un panteón familiar;  ten 3 nichos como se pode observar. O primeiro de arriba é no que está gravado na tapadeira de pedra  "Este local después de ocupado no se abrirá más". O cadaver de D. José foi sepultado no segundo nicho. Logo non é verdade  o que escribe Fernández de la Cigoña, que se trangrediu a vontade de D. Juán.
Fotografía e comentario de Estanislao Fernández se la Cigoña, copiado dun xornal.


  Está claro que os restos de D. José descansan no nicho do medio e non afecta nada ó desexo de D. Juan de ser pèchado a perpetuidade, que se refire ó nicho de arriba.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              
É unha mágoa que espoliadores da arte, noite tras noite, foran levando o anxo e máis tarde as tres cruces, deixando tan fermoso sepulcro, adherido ás paredes da Igrexa pola parte Sur, totalmente nu e triste.
Esta clase de profanadores carecen de sentimentos.
A casa de D. José, despois do seu primo Miguel, herdouna o matrimonio José Davila Fortes e María Álvarez Álvarez, a quen teño que agradecer tiveran a ilusión de deixarme escanear fotos e documentos que mirades expostos. O resto saqueino das carpetas do Clero no Arquivo Diocesano e tamén da obra "O Ruído da Morte" de Ángel Rodríguez Gallardo.
Perdoai o das fotos. Son moi antigas e non fun quen de melloralas..


martes, 27 de diciembre de 2011

OUTRO PETROGLIFO EN TABOEXA

OUTRO PETROGLIFO DE GRANDES DIMENSIÓNS EN TABOEXA


Interrompo o temario, que tiña previsto, para anunciar ós meus lectores e comentaristas un gran acontecemento. Miguel Rodríguez Alonso, natural e veciño de Taboexa,  o bisneto de Manuel Alvarez, "o Sr. Manuel do Caneiro", orientado por Tono de Camilo, de As Neves, foi quen de atopar un gravado rupestre de grandes dimensións no monte da "Coutada" en Taboexa, a poucos metros das pozas da Adreira.
Tono de Camilo, Antonio Estévez Iglesias,  foi administrativo no Concello de As Neves. Hoxe está xubilado. Polos anos 1950-1960 axudou a Alfredo García Alén, nos traballos de investigación,  levados a cabo no Monte de Altamira.. Máis tarde percorreu , él só, os montes desta parroquia, en procura de petroglifos. Encontrou moitos, tenos anotados, e pouco a pouco váinolos descobrindo.Neste íntre non teño a súa foto, pero hei de escribiros dél abondo.
Manuel Álvarez, o Sr. Manuel do Caneiro



O bisavó de Miguel, Manuel do Caneiro era tamén un apaixonado polos nosos gravados., paixón, que herdou o seu bisneto Miguel. É posible que fora él quen adestrou a Tono, sinalándolle os petroglifos da parroquia, que él coñecía..Eran moi amigos.
É unha mágoa que estes coñecementos.vaian desaparecendo. Por iso me animei a escribir nesta bitácora "As Pedras de Taboexa falan": levo publicadas  xa cinco entradas, Prehistoria de Taboexa, Romanización de Taboexa, Cristianización de Taboexa, Arcediagado de Taboexa, O derradeiro Beneficio curato e agora anuncio o achado deste gravado rupestre.
Taboexa beno merece.. É a parroquia do Castro de Altamira, en donde hai cavernas. Podo demostralo. Sei dun burato en perpendicular de máis de 20 metros de profundidade, que posiblemente servira de ventilación, Ten sobre un metro de diámetro e está preto da croa. Foi tapado polos canteiros cunhas pedras   na década do 1950. En elas habitaron os primeiros habitantes, despois os celtas e oestrimnios.Taboexa é a parroquia dos romanos, dos suevos. En éla predicou Prisciliano. É a célula nai dos galaicos desta bisbarra. Non se estendeu ata Salvaterra, buscou os montes da Paradanta e foise propagando polos Batalláns, Noveledo e Vilacoba ata a Cernada, os Ribartemes e Setados, e coido poideran chegar ata Arbo, Crecente e Rebordechán. O deles era adicarse a caza, pesca e ó cultivo rudimentario da terra, e refuxiarse nas ladeiras dos montes. Adoraban a deusa Cal-Leach, a nai terra, quen ordenaba ós deuses do ceo enviaran chuvia cando era preciso.
Por iso crían que a auga da chuvia era sagrada, e facían unhas coviñas nas rochas, para que nelas caíse a auga de todo o ano.Con ela o druida bautizaba, ou asperxía, ós púberes, no equinoccio da Primavera, despois de preparalos debidamente. A partir deste ritual, tales chavales eran responsabeis, como adultos, ante a comunidade. De ahí que a coviña era para eles símbolo de espiritualidade.
Miguel Rodríguez Alonso, bisneto de Sr. Manuel do Caneiro.

É de gran satisfacción cata-la gran ilusión de Miguel polos gravados rupestres da parroquia. Iso quere diicir, que no futuro, Taboexa pode contar con defensores do seu Patrimonio.
Tamén podemos contar con Susana, periodista, que escribe na súa bitácora "Buscando entre la niebla" formidables temas., algúns sobre esta parroquia. Anque naceu e reside en Madrid, os seus pais son naturais de aquí. Por iso escribe a cotío sobre Taboexa. ¡O Corruncho puxa! Por certo estou en débeda con ela polos comentarios que me fixo ás entradas "Cristianización de Taboexa" e "Arcediagado de Taboexa".Gracias, Susana, xa me comunicarei contigo na páxina adecuada.

Esta rocha gravada, inclinada ó Sur-Oeste, ten 22 metros de largo por uns 8 de ancho, ou máis, porque aínda está sen limpar totalmente.. É un granito un pouco groso, polo tanto moi dado á erosión. De ahí que moitas figuras están deterioradas e outras a pique de desaparecer.
O Monte onde se atopa chámase "A Coutada". Dá pena ve-los acantilados que deixaron os canteiros. Unha gran parte da rocha foi desfeita por eles.
Feito así, ás presas, poiden contar 93 coviñas ou cazoletas e 46 cruces. Moitas están case invisíbeis, desfeitas por mor dos incendios e a erosión. Non comprendo cómo se poideron consevar as que estamos vendo, tratándose dun granito, como indiquei, un pouco groso.
Hai coviñas de tódalas medidas.. A meirande ten 25 cm. de diámetro e 10 de profundidade. Hai varias de  20 cm., de 12 cm. e de 8 cm. e o resto máis pequenas. Moitas cruces rematan os seus extremos en pequenas coviñas.
Coa teima de publicar este achado canto antes e por mor do mal tempo de inverno, non puiden examinar en condicións este fermoso gravado.. Por unha banda parece que o artista quixo deixarnos un testemuño da unión dos dous símbolos a coviña e a cruz; dese xeito, sería feito dunha soa vez, a finais do século IV da nosa Era. De feito, hai moitas cruces con pequenas coviñas, como se fora unha unión dos dous símbolos.Por outra aparecen figuras que poden  datar entre o terceiro ou segundo milenio, na antiga metalurxia de cobre. No bo tempo hai que aprecia-las que foron feitas cun obxecto lítico puntiagudo ou cun punteiro de ferro.
¿Antropoformes ou cruces?

VELAQUÍ A LENDA DAS COVIÑAS.
A gran foresta cubríase xa dun reverdecente multicolor.Os paxariños voaban ledos sobre ela, piando sen cesar.Por todas partes notábase un forte recendo de flores silvestres. A Primavera chegara ó poboado de Taboexa.
O druida, que ademáis de ser sacerdote, médico, astrónomo e filósofo era tamén bardo, e por tanto responsable da tradición oral, internábase no bosque cos púberes da comunidade, á preparalos pro ritual, que se celebraría no equinoccio da Primavera, o 21 de Marzo.
Na primeira noite, despois de bañarse con auga de rosas e mel, a carón dunha gran coviña, chea de auga, prendían unha vela de color rosa, símbolo do amor.E aprendían do seo mestre a primeira gran lección, a do AMOR. Sen él, a vida non ten sentido. O druida íalles explicando que para recibir o asperxe ou bautismo coa auga de todo o ano, que os deuses do ceo verteran naquela coviña, e os transformaría en adultos no seu interior, antes tiñan que encherse de amor. Só o amor lles daría forzas para adicarse o servizo do poboado.
Na segunda noite, despois do baño purificador, encendían outra vela de color verde, símbolo das correctas decisións. Aquela paz e silencio da noite facia que as ensinanzas do mestre chegaran ós corazóns dos rapaces.
Na terceira noite, despois do baño, prendían unha vela azul, para que a tranquilidade e a paz os acompañara . E así ata a cuarta noite que acendían unha vela amarela para pedir prosperidade
Mentres, no poboado os homes ían a caza do gamo, cervo e xabalí, para o festín conmemorativo do evento, que ía celebrarse.
As mulleres e mozas adornaban con flores a pedra ritual da coviña, no poboado.
Amence o día 21 de Marzo e todos á Pedra Ritual. Alí estaba toda a comunidade aplaudindo ós púberes que chegaban do bosque, debidamente engalanados, e cheirando a rosas e mel
E, entre vítores e aplausos, o druida vai recollendo auga da coviña, e vértea sobre a cabeza de cada puber, invocando unha pregaria ós deuses. .E todos eles quedan transformados en adultos no seu interior, con ganas de pórse ó servizo dos seus.
A festa perdurou ata fin de mes.
De ahí, que a coviña era para os galaicos un símbolo de toda a súa vida interior. E por iso mesmo deixáronas gravadas nas pedras, por donde eles estiveron.

Houbo unha gran desfeita polos pedreiros daquel entón. Arrepía ve-los acantilados, enormes acantilados, na croa do monte de Altamira, en case tódalas rochas da parroquia. ¡Un desastre1 Percorrendo o gran monte de Taboexa, nótase en calquer sitio esta acción demoledora. Eu son testemuña, porque sendo neno, contemplei nos maiores a ilusión que tiñan de sacar pedra do monte. Non había postos de traballo, e o deles era ir por postes para as viñas e pedras para facer valados.Nas pedras dos muros de Taboexa cheguei a ver coviñas e outros gravados.

Nos nosos montes hai unha morea de petroglifos sen atopar. Calquer rocha ten algo gravado. Estamos investigando; hai xente nova  e moi entusiasmada, que está axudando. Axiña vos comunicarei se algún novo gravado aparece.
Na entrada do meu blog, "Cristianización de Taboexa" xa anunciei o gravado rupestre do "Monte do Cangado" con serpentiformes diversos, en grupo, e separados, círculos, espirales, e algunha evástica. Un petroglífo precioso, digno de ser conservado e protexido.
Conste, que non estou escribindo dunha maneira especial sobre petroglifos. De momento estou chamando a atención para que todos saiban quén é Taboexa. Ata agora, parece que foi a "Cenicienta", naide tratou de fta-la súa historia, a citania de Altamira e as súas posíbeis, eu diría seguras, cavernas, e toda a súa gran riqueza en gravados rupestres.Repito, de momento, estou chamando a atención. Máis tarde, escribirei sobre cada petroglifo, a gran cantidade de cruceiros e petos das ánimas, a inmensidade de muiños e a súa historia, o lugar do Couto, que abranguía varios barrios, con xuiz propio, o seu cárcere e Monte da Forca. De momento só estou alertando e suplicando, por se algún lector, con autoridade, é quen de pór a Taboexa na peaña que lle pertence.

Taboexa agocha os petroglifos:
O da croa de Altamira, coa representación da puberdade e a Coviña ritual.
O famoso do Mouro, coa gravación dos penes e a coviña no medio,símbolo da puberdade, e a pedra ritual en forma de corazón, cunha gran coviña, que algúns confunden cunha lagareta do aceite.
No Monte Cangado, un gravado precioso de serpentiformes, que xa indiquei arriba, separadas, algunha de gran dimensión, e en grupos., círculos, algunha evástica e reticulados. Nunha esquina un só cruciforme, para mín o máis antigo.Ver entrada "Cristianización de Taboexa.
Este da Coutada , que estamos anunciando.
O da Barca, que estamos na súa prucura, e coido axiña aparecerá..
Sen esquecernos dos que están nos altos dos montes, dende o Pousadoro, ata San José de Ribarteme, como: A Cazoleira da Menora, Cara do Home, Chan da Fonte das Barbas, Cruceiro de Don Pedro cos seus cruciformes, a Laxe das Cruces, Coto dos Grifos. Hai anos, que o meu caro amigo Xuán Martínez Tamuxe os percorreu todos e publicou na revista Soberosum do Museo de Ponteareas.
Comecei a escribir nesta bitácora o 20 de Agosto do 2011. Se Deus me deixa, veredes unha man chea de cousas que agocha a nosa Terriña. Pórse a escribir sobre Taboexa é un non ter fin. É inesgotable.
É unha mágoa, que arqueólogos galegos, que teñen ecrito un bo puñado de libros sobre os petroglifos galegos, ó falar da nosa parroquia digan que "en Altamira de As Neves aparecen só uns zig-zags. Por favor, que As Neves é d'onte, do ano 1905, gracias a familia dos Sarmiento, senón aínda hoxe sería un pequeno barrio de Setados.
Taboexa ten unha entidade propia, que é TABOEXA, a célula-nai dos poboados galaicos desta bisbarra.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Por iso, cando se fale do Castro romanizado de Altamira, da súa historia e dos nosos gravados rupestres, hai que dicir coa boca chea, que son e pertencen a TABOEXA., quen non ten envexa ós demáis da nosa Terra, como poden ser os de Lérez, Fentáns, Sacos, Cogoludos en Paredes, Formedo en Marín, Mogor-Armenteira, Montecelo, Paredes, Forxa da vella en Leiro, e un gran etc.
E temos que darnos conta que o Patrimonio de Taboexa aínda está por descubrir.
Nestos días entereime que en Ourense apareceron varias laxes con cazoletas de varias medidas, 20, 11 e 6 cm. e a Consellería de Cultura mandou axiña un arqueólogo a investigalas.
¿ E...qué pasa con Taboexa...?
Tamén me enterei, por certo dunha gran noticia, que o I.E.M. Instituto de Estudios Miñoranos, o I.C.G. Instituto de Cerámica de Galicia e a Fundación I.T.M.A. Instituto de Materiais de Asturias, tentan converter os petroglifos do Val Miñor, escaneando con láser, en reproduccións exáctas en tres dimensións, as primeiras do mundo.Os gravados da Auga da Laxe en Gondomar, Outeiro dos Lameiros en Sabarís e Monte Tetón en Tomiño, serán os primeiros. É curioso que as rochas escanéanse sen contacto físico coa pedra e producindo fotografías en tres dimensións, recollendo todo o que poida pasar desapercibido ó ollo dos investigadores. ¡Bravo, polos do Val Miñor!
Se alguén quere contactar con eles: http://www.minhor.org----- Ou a mail:  direccion@minhor.org
Din que Mariano Rajoy Brey, o noso Presidente do Goberno de España, a pique de remata-la súa carreira de Rexistrador, andou con Alfredo García Alén envestigando o noso monte Castro de Altamira. Se é certo, él pódenos axudar un pouco a esclarece-lo das cavernas e mandar protexer os nosos gravados.Polo menos abri-lo burato de 20 metros de profundidade, para mín ventilación das cavernas, do que escribo na miña primeira entrada "Prehistoria de Taboexa" na bitácora "As Pedras de Taboexa falan"
Os de Taboexa celebramos con gran satisfacción, e dámoslle parabéns, por haber ganado por maioría absoluta nas pasadas eleccións. E desexámoslle sorte e acerto no seu mandato, nun tempo de crise e grandes dificultades.